iPhone 18 ra năm 2026 có bản gần 39 triệu, bản cao nhất hơn 80 triệu, bản Duo lên tới 104 triệu. Mình cũng từng đổi iPhone mới vì nghĩ camera tốt hơn sẽ tiện cho công việc, quay chụp đẹp hơn. Mình còn chọn màu cam vì thấy nó lạ, nhìn khác cái máy cũ. Nhưng rồi công việc của mình gần như chẳng còn cần quay chụp bằng điện thoại nữa, còn camera mới đẹp hơn bao nhiêu thì thú thật mình cũng không chắc đã cảm nhận được hết. Dĩ nhiên mình không trả góp để mua máy, nhưng nhìn lại thì mình cũng từng tự tìm đủ lý do để thấy việc đổi máy là hợp lý.
I - BỊ ĐEM RA CƯỜI
Mỗi mùa iPhone mới lại có 1 nhóm bị đem ra cười nhiều nhất: lương 15, 20 triệu nhưng vẫn cố trả góp máy 40, 50 triệu. Người ngoài nhìn vào thấy khó hiểu, điện thoại cũ vẫn dùng được, tiền nhà còn phải trả, cuối tháng chẳng dư bao nhiêu mà vẫn muốn cầm Pro Max mới. Thế là đủ lời: làm màu, sĩ diện, thích khoe, nghèo còn đú.
Nhưng đặt họ trở lại cuộc sống của họ thì có khi sẽ hiểu thêm được chút. 30 tuổi, đi làm 7 năm, sáng chen đường tới công ty, tối về phòng thuê hoặc căn chung cư còn nợ ngân hàng. Bạn học cũ mua nhà, đồng nghiệp đổi xe, mở Facebook ra thấy người cùng tuổi đang ở Nhật, Hàn, châu Âu. Nhìn lại mình, tháng nào cũng làm đủ 26 ngày, năm nào cũng bảo cố thêm tí nữa, nhưng chẳng có thứ gì thật cụ thể khiến mình thấy 7 năm ấy đã đưa mình đi tới đâu.
1 chiếc điện thoại mới cho cảm giác ấy rất nhanh. Tăng gấp đôi thu nhập có khi mất 5 năm, mua nhà mất 10, 15 năm, còn đổi chiếc máy đang cầm sang đời mới nhất chỉ mất 1 buổi chiều.
II - CÁC HÃNG BÁN CẢM GIÁC
Nike không bán giày, họ bán động lực. Just Do It khiến 1 người đang lười tập nghĩ tới cảnh sáng mai mình dậy chạy. Mercedes bán xe nhưng nhiều người mua thêm cảm giác mình đã làm ăn ra trò. Rolex bán đồng hồ nhưng cái nằm trên cổ tay còn nói hộ phần nào địa vị của chủ nhân. Biti’s từng làm “Đi để trở về”, bán 1 đôi giày bằng cảm giác đi xa, lớn lên rồi Tết lại muốn quay về nhà.
Apple cũng hiểu chuyện ấy. Người mua iPhone có thể thật sự cần camera, pin, chip hay dùng cho công việc. Nhưng trong đầu nhiều người còn có mấy câu rất quen: làm cả năm rồi, tự thưởng chút cũng được, đi gặp khách dùng máy này trông ổn hơn, bạn bè đổi gần hết rồi, hồi trước nghèo quá, giờ kiếm được thì mua cái mình thích.
Các hãng lớn chẳng cần bảo mua thứ này đi để người khác nể. Nói thế thì ai nghe, mới nghe đã thấy chối tai. Họ chỉ cần để sản phẩm xuất hiện trong đúng kiểu cuộc sống khách hàng đang mong có: căn nhà đẹp, công việc tốt, ăn mặc chỉn chu, đi đây đi đó. Trên tay người trong quảng cáo vừa hay lại có món đồ ấy. Xem nhiều, mình rất dễ bắt đầu thấy món đồ cũng thuộc về cuộc sống mà mình đang muốn tiến tới.
III - NGƯỜI TỪNG THIẾU THỐN
Những người từng thiếu thốn lại càng dễ hiểu cảm giác này.
Hồi đi học từng ngại lấy điện thoại ra vì bạn dùng máy đẹp hơn. Hồi mới đi làm mặc chiếc áo rẻ nhất phòng. Có lần về quê bị hỏi lương bao nhiêu, mua nhà chưa, có ô tô chưa. Mấy chuyện nghe nhỏ thôi nhưng cái xấu hổ vì mình kém hơn người khác có thể ở lại rất lâu.
Đến lúc kiếm được 25, 30 triệu mỗi tháng, người ấy bước vào cửa hàng và mua chiếc điện thoại mà năm 17 tuổi mình không bao giờ dám xin bố mẹ. Niềm vui lúc ấy lớn hơn chuyện camera đẹp thêm bao nhiêu phần trăm. Cầm máy mới, bóc hộp, đặt lên bàn làm việc, ít nhất cũng có 1 thứ nhìn vào là thấy mình đã khá hơn ngày trước.
Rồi vài tháng sau cái máy mới cũng thành cái máy bình thường. Sáng vẫn phải đi làm, khoản vay nhà vẫn còn, đứa bạn kiếm nhiều hơn vẫn kiếm nhiều hơn. Cảm giác mình chưa thành công đủ, chưa được coi trọng đủ có thể lại quay về.
Vì vậy có người đổi đồ liên tục mà vẫn không thấy đủ. Máy cũ vẫn dùng được, chỉ là nó không còn cho họ cảm giác lúc vừa mua được lần đầu nữa.
IV - MÓN ĐỒ ĐỔI, CẢM GIÁC THÌ KHÔNG
Chuyện này dĩ nhiên không phải ngày nay mới có, nó có từ rất lâu rồi.
20, 30 năm trước ở Việt Nam có người cố mua Dream, Spacy để đi làm, về quê, gặp đối tác cho nó ra dáng. 50 năm trước ở nhiều nước, tivi màu, tủ lạnh, ô tô từng là những món gia đình dành dụm hoặc trả góp để mua vì hàng xóm nhìn vào là biết nhà này sống tới đâu. Hơn 100 năm trước Thorstein Veblen đã viết về chuyện có người chịu bớt những khoản khác chỉ để ăn mặc không thua kém nhóm người quanh mình.
Thời ấy chưa có smartphone, chưa có TikTok, chưa có clip đập hộp, nhưng con người đã biết xấu hổ vì nghèo, đã muốn được người khác nhìn mình như một người đang sống ổn.
Bây giờ món đồ đổi thành iPhone.
Có người lương 20 triệu trả góp máy 40 triệu vì thích thật, có người thích khoe, cũng có người đang dùng 1 món đồ để tự thấy rằng quãng đời thiếu thốn của mình đã qua.
Máy trả góp 12, 24 tháng là hết. Còn cảm giác phải chứng minh mình không thua người khác thì có người mang theo rất lâu.