Ở Trung Quốc, có những công nhân được trả thêm tiền để đeo camera khi làm việc. Camera nhìn theo bàn tay họ lúc đóng gói, tháo kiện, lau kính, đánh bóng xe, từng động tác được ghi lại để làm dữ liệu huấn luyện robot. Người công nhân vẫn làm đúng việc quen thuộc, chỉ khác là hôm nay chiếc máy phía trên đầu cũng đang học cách họ làm. Mức trả khoảng 40 đến 80 tệ một giờ. 60 tệ là tiền cầm được ngay. Còn chuyện vài năm nữa công việc này cần bao nhiêu người thì chưa ai biết.
Người đứng máy lâu năm thường rất yên tâm vì mình có tay nghề. Năm đầu còn vụng, vài năm sau tay quen, nhìn hàng là biết lỗi, nghe tiếng máy cũng đoán được có gì không ổn. Làm càng lâu càng nhanh, ít sai hơn, tổ trưởng cũng tin hơn, rồi mình nghĩ cứ thế mà đi tiếp. Nhưng phần việc càng đều, càng lặp lại, càng dễ tách thành từng động tác thì càng dễ bị ghi lại cho máy học. Mình mất 10 năm mới quen tay, máy thì chỉ cần được xem đủ nhiều.
Công nhân rất khó dành thời gian cho một thứ chưa ra tiền ngay. Tăng ca thêm 1 buổi là có thêm tiền tháng này, bỏ 2 buổi tối đi học nghề khác thì chưa biết bao giờ mới dùng tới. Tiền học của con, tiền trọ, tiền điện, tiền sửa xe, bố mẹ đau ốm, khoản nào cũng đứng ngay trước mặt. Nên người ta cứ nhận ca, năm này qua năm khác. Đến lúc 40 tuổi nhìn lại, mình có thể đã làm rất chăm chỉ suốt 15 năm nhưng vẫn chỉ biết đúng 1 công đoạn. Trong xưởng thấy mình giỏi lắm, bước ra ngoài mới biết cái giỏi ấy mang đi được bao xa.
Rồi công ty bắt đầu giảm người. Không nhất thiết phải có robot đi lại giữa xưởng đâu. Chỉ cần 1 người với máy làm được phần việc trước đây cần 2 người, chỉ cần công ty ngừng tuyển bù người nghỉ, hoặc đơn hàng chuyển sang nơi khác rẻ hơn. Một người 42 tuổi mở điện thoại tìm việc, thấy chỗ này tuyển dưới 35, chỗ kia cần biết loại máy khác, chỗ khác yêu cầu đọc bản vẽ hoặc xử lý lỗi cơ bản. Lúc ấy 15 năm thâm niên nghe thì dài nhưng có khi chỉ nằm vừa trong đúng cái chuyền cũ.
Người công nhân ấy có thể hết ca hôm nay, tháo kính xuống, cầm thêm 60 tệ rồi về nhà. Ngày mai họ lại ngồi đúng chiếc ghế đó, cầm đúng món hàng đó, làm đúng động tác đã làm hàng nghìn lần. Trên đầu họ, camera vẫn nhìn. Ở đâu đó, một hệ thống đang ghi lại góc xoay cổ tay, lực cầm, nhịp đặt xuống, cách sửa một món hàng bị lệch. Người công nhân làm thêm một ca, con robot cũng học thêm một ca.
Có khi thứ đi nhanh nhất qua những năm ấy lại là tuổi của người đang ngồi trước camera.