Năm 2026 phim AI nóng kinh khủng. Lướt đâu cũng thấy người ta nói AI sắp thay đoàn phim, diễn viên mất việc, phim trường vắng, 1 người ngồi máy tính cũng làm được cả chục tập. Ở Trung Quốc thì nó không còn là chuyện làm thử nữa. Nửa đầu 2026, riêng trên Douyin có khoảng 221.900 bộ phim ngắn AI mới. Chỉ 2.886 bộ vượt 50 triệu lượt xem, mốc DataEye dùng để ước tính hòa vốn. Tính ra khoảng 77 bộ mới có 1 bộ qua được mốc này. Trong 1 quý, số xưởng làm phim hoạt hình AI còn hoạt động giảm từ 1.216 xuống 698, tức giảm khoảng 42%. Nhiều người sẽ nghĩ làm loại phim này như chơi Vietlott, vé rẻ quá, ai cũng mua được, rồi phần lớn mất tiền.
Nhưng có những xưởng phim thắng liên tục, hết bộ này tới bộ khác. Daduoduo Animation làm 2 bộ đầu khá lẹt đẹt, tới bộ thứ 3 mới nổ rồi kéo thành series nhiều mùa. Tinghuadao cũng ra phim ăn khách liên tục trong nhiều năm. Họ chọn truyện tốt hơn, biết sửa kịch bản, biết đoạn nào người xem dễ bỏ, biết đẩy quảng cáo lúc nào và có cả 1 đội đứng sau. Ngành phim ngắn Trung Quốc từ trước khi có AI đã đầy người mất tiền rồi, báo cáo năm 2024 còn ghi hơn 90% phim không có lãi. Kiểu bỏ tiền làm nhiều bộ để mong vài bộ bù cho phần còn lại đã có từ thời quay bằng người thật.
Một số số liệu về phim ngắn người thật ở Trung Quốc cho thấy tiền kịch bản chỉ khoảng 4% tổng chi phí, tiền sản xuất khoảng 6 đến 10%, còn tiền mua lượt xem (traffic) có thể ăn tới 80 đến 85%. Nghĩa là máy quay, diễn viên, phim trường, ánh sáng, hậu kỳ, nguyên cả đống thứ đang bị AI thay mạnh nhất, đôi khi cộng lại chưa tới 1 phần 10 số tiền bỏ ra. AI có thể làm phần đó rẻ đi 70%, 80%, có nguồn còn nói gần 90%. Nghe thì kinh thật, nhưng tiền kéo người xem mới là chỗ đốt tiền khủng khiếp.
Ví dụ trước kia làm 1 bộ phim mất 100 đồng. Khoảng 10 đồng dùng để sản xuất, 80 đồng đem mua traffic, còn lại là các khoản khác. AI kéo 10 đồng kia xuống còn 2 đồng, vậy là tiết kiệm được 8 đồng. Cùng lúc đó hàng nghìn xưởng khác cũng vừa tiết kiệm được đúng 8 đồng như vậy. Họ làm thêm phim, tung thêm tập, thử thêm chủ đề. Người xem thì vẫn chỉ có từng ấy thời gian rảnh mỗi ngày. 8 đồng vừa tiết kiệm xong rất dễ lại chui sang tiền quảng cáo.
Giá traffic mấy năm gần đây cũng vẫn thế, có nguồn trong ngành ghi CPM (giá cho 1.000 lượt hiển thị quảng cáo) từ khoảng 50 đến 80 tệ năm 2023 lên 150 đến 200 tệ năm 2025, lúc cao vượt 300 tệ. Tiền thu trên mỗi nghìn lượt xem lại từ khoảng 60 tệ nửa cuối 2025 xuống còn 15 đến 30 tệ trong 2026. Một lãnh đạo DataEye từng mô tả tình hình bằng 3 con số: chi phí sản xuất giảm khoảng 90%, chi phí lưu lượng tăng hơn 100%, doanh thu giảm hơn 50%. Đây vẫn chủ yếu là số của ngành chứ không phải số kiểm toán nên mình không coi nó như chân lý. Nhưng đặt cạnh 221.900 bộ phim mới thì cũng dễ hiểu tại sao cuộc đua đốt tiền quảng cáo ngày càng rát.
AI có thể giúp 1 xưởng làm phim nhanh gấp 10, nhưng nó không làm 1 người xem phim nhanh gấp 10. Dịp Tết 2026 còn có 1 con số khá buồn cười: theo hiệp hội nghe nhìn mạng Trung Quốc, phim người thật lên sóng chỉ bằng khoảng 1 phần 50 số phim AI nhưng tổng lượt xem lại gấp 25 lần. Sang quý 2, phim người thật tăng trở lại khá mạnh. Khán giả có thiếu phim để xem đâu, họ đang thừa phim tới mức bỏ qua phần lớn số được làm ra.
Năm 2023 có 1 nghiên cứu đăng trên tạp chí American Economic Review, xem lại nước Mỹ thời truyền hình bắt đầu bùng nổ, khi truyền hình giúp nghệ sĩ tiếp cận lượng khán giả lớn hơn trước rất nhiều. Thu nhập của nhóm nghệ sĩ ở sát top 1% (percentile 99) tăng khoảng 17%, phần thu nhập mà top 1% nắm giữ thì gần gấp đôi, còn 1 bộ phận nghệ sĩ phía dưới lại mất việc. Công nghệ mở rộng lượng người mà 1 người giỏi có thể với tới, thế là người đang hơn đối thủ 1 chút có thể kiếm hơn đối thủ rất nhiều. Nhìn sang phim AI bây giờ, cảnh vài xưởng ra phim ăn khách liên tục trong khi hàng trăm nghìn bộ khác chìm nghỉm cũng chẳng lạ.
Tiền của những bộ chìm nghỉm đó vẫn đi đâu đó. Bộ thứ 1 xịt vẫn tốn token, bộ thứ 5 xịt vẫn phải render, bộ thứ 20 muốn cứu lượt xem vẫn có thể phải nạp thêm tiền quảng cáo. Kling của Kuaishou ghi nhận khoảng 1,04 tỷ nhân dân tệ doanh thu trong năm 2025. Seedance của ByteDance được LatePost ước tính có doanh thu năm hóa khoảng 2 tỷ USD trong nửa đầu 2026, biên gộp khoảng 70%. Riêng tiền mua traffic cho phim AI trên Douyin, có nguồn trong ngành ước khoảng 150 đến 170 triệu nhân dân tệ mỗi ngày. Xưởng phim có thể lỗ nhưng hóa đơn cloud, model và quảng cáo thì vẫn phải trả.
Nhìn sang mấy công ty làm nội dung thì thấy biên tiền khác hẳn. ChineseAll năm 2025 có khoảng 896 triệu nhân dân tệ doanh thu từ phim ngắn và các sản phẩm bản quyền liên quan, trong khi tổng chi phí bán hàng của cả công ty lên khoảng 953 triệu, chủ yếu tăng vì quảng bá ở nước ngoài. Cả công ty lỗ khoảng 671 triệu nhân dân tệ. Dianzhong Technology công bố doanh thu rất lớn nhưng biên ròng mảng phim ngắn dưới 1%. Không thể lấy 2 công ty này đại diện cho tất cả vì mỗi bên còn nhiều mảng khác. Nhưng làm nội dung rẻ đi bao nhiêu thì tiền để kéo người tới xem lại có thể phình ra bấy nhiêu.
Ở Việt Nam chắc chuyện này rồi cũng thấy đầy trên mạng. 1 shop trước phải thuê người viết bài, chụp ảnh, dựng video, giờ ông chủ tự ngồi 1 buổi làm được cả tuần nội dung nên thấy mình vừa tiết kiệm được kha khá. Shop bên cạnh cũng làm y như thế, rồi cả ngành cùng làm. Sau vài tháng Facebook với TikTok đầy những video đẹp hơn, nhanh hơn, rẻ hơn nhưng khách hàng vẫn chỉ mua từng ấy cái áo, căn nhà hay khóa học. Lúc đó người bán bắt đầu phải chạy quảng cáo nhiều hơn, giảm giá sâu hơn hoặc làm 50 video để tìm được 1 cái có người xem.
Tâm lý anh em làm AI cũng dễ hiểu, thấy đối thủ ra 20 video mỗi ngày thì mình không dám quay lại làm 2 video, dù có khi 18 cái còn lại chẳng mang về đồng nào. Cứ thế ai cũng làm nhiều hơn để khỏi có cảm giác mình đang tụt lại. Có khi vài năm nữa doanh nghiệp Việt Nam sẽ nhìn lại và thấy AI đúng là giúp họ tiết kiệm rất nhiều tiền làm nội dung, có điều số tiền đó không nằm trong túi họ được lâu.