Có người xuống tay chỉ trong vài phút nhưng từ lúc bị bắt tới ngày thi hành án có thể kéo dài vài năm. Cơn máu lạnh hôm đó qua rồi, ma túy cũng hết tác dụng, cuộc cãi nhau cũng xong rồi, người ta bắt đầu tỉnh ra. Lúc tỉnh mới thấy mình vẫn còn trẻ, tay chân vẫn khỏe, tới bữa vẫn đói, đêm xuống vẫn buồn ngủ, vẫn muốn sống lắm. 20 tuổi, 30 tuổi, lẽ ra ngoài kia còn cả đống thứ chưa làm, vậy mà sáng nào mở mắt ra cũng nhớ mình đang chờ 1 ngày người ta tới đưa đi thi hành án, chỉ không biết là ngày nào.
Năm 2014 có 1 thí nghiệm khá nổi tiếng: 42 người bình thường được để ngồi 1 mình khoảng 15 phút, không điện thoại, không sách, chẳng có việc gì làm ngoài ngồi với suy nghĩ của mình. Trong phòng có 1 cái nút để tự nhận 1 cú điện giật nhẹ, vậy mà 12/18 người đàn ông và 6/24 người phụ nữ vẫn bấm ít nhất 1 lần. Đấy mới là 15 phút. Người chờ án tử có thể trải qua hàng nghìn đêm, trong đầu lại có sẵn cảnh hôm mình xuống tay, khuôn mặt người đã mất, tiếng kêu, phiên tòa, bố mẹ và chuyện chính mình cũng sắp hết đời.
Ban ngày còn có tiếng người, bữa cơm, tiếng cửa mở nên đầu óc đôi lúc chạy sang chuyện khác, đêm xuống mới là lúc bị hành nhiều nhất. Ngủ được 1 lúc rồi giật bắn dậy, mồ hôi ướt lưng, tim đập loạn, mất vài giây mới biết mình vừa mơ hay ngoài cửa có tiếng gì thật. Có người gặp ác mộng thấy người mình từng ra tay đứng ngay cạnh, lao tới bóp cổ, ú ớ rồi bật dậy kêu, tỉnh hẳn ra biết chẳng có ai nhưng lại không dám nhắm mắt vì sợ cảnh đó quay lại, thành ra nhiều người gần như không ngủ được nữa. Với 1 số người tinh thần xuống quá sâu, ngoài mất ngủ, hoảng sợ, nghi ngờ còn có thể nghe nhầm tiếng động hoặc nhìn nhầm bóng người. Các nghiên cứu về người chờ án tử và người bị giam giữ kéo dài từng ghi nhận những trạng thái như vậy, dù không phải ai cũng thế.
Rồi có những đêm tự nhiên khóc, đang ngồi bình thường lại nhớ mẹ, nhớ bố, nước mắt cứ thế chảy ra. Hồi ở ngoài cứ nghĩ còn trẻ, vài năm nữa kiếm được tiền rồi báo hiếu, lúc nào khá lên thì mua cho mẹ cái máy giặt, đưa bố đi khám, sửa lại căn nhà cũng chưa muộn. Vào tới đây mới nhớ lần mẹ gọi mình không nghe máy, lần bố ốm mình vẫn đi chơi, bữa cơm cả nhà ngồi đủ mà mình cắm mặt vào điện thoại. Mẹ ở ngoài vẫn già đi từng ngày, bố bệnh mình cũng chẳng chở đi viện được, muốn về ăn thêm 1 bữa cơm cũng không biết đời này còn cơ hội hay không. Có lúc khóc xong lại nổi cáu, đập tay xuống nền, chửi tất cả, vài phút sau lại ngồi thừ ra nhìn 1 chỗ, đầu óc như bay đâu mất.
Tâm trạng có thể đổi liên tục. Sáng còn bất cần, chết thì chết, kệ mẹ nó, tới mức này rồi còn sợ cái gì, tối nghe tiếng chìa khóa ngoài hành lang lại bật dậy. Tiếng chân dừng trước cửa lâu hơn mọi hôm là tim bắt đầu đập nhanh: hôm nay à, họ tới đưa mình đi à, đơn xin ân giảm có tin gì rồi à. Người ta bước qua rồi mới biết từ nãy mình đang nín thở. Hôm sau lại lì, tối sau lại sợ, lúc thì cáu gắt như muốn gây sự với tất cả, lúc lại im ru hàng tiếng liền. Miệng có thể nói không sợ, cơ thể vẫn run.
Có trường hợp tinh thần bất ổn, có nguy cơ tự sát, tự làm hại mình hoặc gây nguy hiểm cho người khác thì còn bị cùm tay cùm chân. Không phải ai chờ án tử cũng bị cùm suốt ngày nhưng thử nghĩ 1 đêm mình đang hoảng loạn, chân bị giữ lại, mỗi lần trở mình lại nghe tiếng kim loại động ngay cạnh, muốn đi đâu cũng không được, muốn chạy cũng chẳng có chỗ mà chạy, muốn gãi ngứa cũng khó, rồi cái đầu lại quay về đúng đêm mình gây án.
Có khi mệt quá rồi ngủ thiếp đi, trong mơ thấy mình về được nhà, mở cửa bước vào vẫn thấy mẹ ngồi đó, dép mình vẫn vứt ở góc, cơm vẫn dọn trên bàn, mọi chuyện như chưa từng xảy ra. Mình còn nói chuyện, còn ăn, còn tính mai đi đâu, vài phút ấy có khi sướng như được sống lại. Rồi giật mình tỉnh dậy, nhìn quanh mất mấy giây mới hiểu căn phòng này không phải phòng mình, cửa vẫn khóa, ngoài kia lại có tiếng chân.
Sáng hôm đó thầy, ban, cán bộ vẫn chưa tới, thế là lại ăn thêm 1 bữa, sống thêm 1 ngày, tối lại nằm xuống và nghĩ xem mình còn được tỉnh dậy như vậy thêm bao nhiêu lần nữa.