Mỗi lần có 1 vụ đầu tư vỡ ra, tiền mất, người mất tiền lên báo, kéo xuống phần bình luận gần như thế nào cũng gặp mấy câu quen thuộc kiểu như: tham thì chết, ham giàu nhanh thì chịu, ngu mới tin, có tiền mà không có não. Đại khái vậy. Nghe thì cũng có lý, bởi chẳng ai bỏ tiền đầu tư mà lại mong tiền mình ít đi, người ta bỏ 100 triệu thì tất nhiên muốn thành 120 triệu, 200 triệu, thậm chí 1 tỷ nếu có thể.
Nhưng mang chữ tham ra rồi khép câu chuyện ở đó thì dễ quá. Ai gửi tiết kiệm chẳng mong có lãi, ai mua đất chẳng mong vài năm sau tăng giá, có ai mua cổ phiếu mà mỗi sáng lại cầu cho nó giảm. Cả nền kinh tế vận hành trên chuyện con người bỏ tiền hôm nay vì hy vọng ngày mai có nhiều hơn, nên muốn tiền đẻ ra tiền thì tự nó đâu có gì ghê gớm.
Muốn hiểu vì sao có người đã bỏ tiền vào BitcoinDefi năm 2021, có lẽ phải quay lại đúng cái năm ấy mà nhìn. Đó là thời mà mở điện thoại ra đâu cũng thấy coin. Dogecoin tăng như điên, Shiba Inu có thời điểm khiến báo chí khắp nơi kể chuyện người bỏ vài trăm USD rồi thành triệu phú. Ở Việt Nam các hội nhóm tiền số mọc lên như nấm, coin chó, coin mèo, metaverse, NFT, chơi game kiếm tiền, thứ gì cũng có. C98 của đội ngũ Việt Nam lên Binance rồi tăng rất mạnh, cuối năm lại có CEEK, RACA chạy theo cơn sốt metaverse. Sang năm sau còn tới cả chuyện mua 1 đôi giày NFT rồi ra đường chạy bộ để kiếm GST, GMT trên STEPN.
Mình nhắc những cái tên này không phải để nói chúng đều là lừa đảo, vì bản chất từng dự án khác nhau, mà để nhớ lại cái không khí lúc ấy, 1 thời kỳ mà chuyện bỏ vài trăm USD rồi nhân lên nhiều lần được kể hằng ngày như chuyện hoàn toàn có thể xảy ra.
Bên cạnh coin lại là forex. Lion Group, FXTradingMarkets từng được quảng bá với mức lãi tới khoảng 1% mỗi ngày, có những người đi hội thảo, xây hệ thống, rủ người quen tham gia, rồi tới khi sàn gặp vấn đề thì rất nhiều tài khoản không rút được tiền. Có người bỏ hàng tỷ đồng, có người kéo cả người thân vào. Những câu chuyện kiểu ấy lúc đó không hề hiếm.
Mình hồi nhỏ mê trò kẹo kéo trước cổng trường, bỏ 100 đồng để kéo cái súng chun, trúng ô nhân 2, nhân 3, thua thì ít nhất vẫn có miếng kẹo. Gia đình bạn mình thích kẹo nên mua nguyên bịch về, nhưng đứa trẻ vẫn đem tiền ra chơi với ông bán kẹo. Mình không mê kẹo đến thế, mình mê cái cảm giác kéo, hồi hộp rồi trúng. Có hôm thắng quá nhiều, mang kẹo ra đòi đổi lại thành tiền thì ông bán kẹo cười, hôm sau biến mất.
Năm 2021 là năm tiền số bùng nổ, người người ngồi nhà tránh covid, săn đủ các kèo. Người ta có thể nghĩ mình đang đầu tư, đang làm tài chính, đang tìm 1 kênh sinh lời, nhưng trong đó còn có 1 thứ rất khó bỏ, là cảm giác mình vừa tìm thấy con đường đi nhanh hơn người khác. Thằng bạn mất 10 năm làm ăn mới có 1 tỷ, mình biết đâu chỉ cần 2 năm. Người ta mua nhà năm ngoái giờ tăng gấp rưỡi, mình đứng ngoài thì sốt ruột. Đồng coin hôm kia 0,1 USD hôm nay đã vài USD, mình chậm thêm vài tháng biết đâu mất luôn cơ hội. Cái cảm giác ấy mạnh lắm, nhất là khi ngày nào mạng xã hội cũng đưa trước mặt mình những người đang khoe lãi.
Ngày 5/7/2021, BitcoinDefi tổ chức 1 sự kiện ở Bắc Ninh với khoảng 100 người tham dự. Có sân khấu, có MC, màn hình lớn, có Phạm Tuấn được giới thiệu là đại lý ủy quyền duy nhất của BitcoinDefi tại miền Bắc, có những người khác xuất hiện với các chức danh liên quan tới blockchain, công nghệ. Trong buổi ấy, người ta nói BitcoinDefi đã tăng từ khoảng 0,1 USD lên 6,4 USD trong 1 thời gian ngắn, tức khoảng 64 lần, rồi nhắc tới viễn cảnh giá có thể lên 100 USD vào cuối năm.
Bây giờ thử đặt mình vào đúng cái ghế trong hội trường ấy. Trong tài khoản đang có 100 triệu chưa dùng tới, ngoài kia Dogecoin vừa tăng, C98 đang được nói khắp nơi, người ta liên tục kể chuyện đổi đời nhờ crypto, trước mặt mình lại là 1 đồng coin được nói đã tăng 64 lần. Liệu đầu óc có hoàn toàn đứng yên được không?
Chắc nhiều người sẽ bắt đầu tính. Hơn 6 USD mà lên 20 USD thì được bao nhiêu, lên 50 USD thì sao, lên đúng 100 USD thì số tiền của mình thành mấy lần. Phép tính ấy dễ hơn rất nhiều so với những câu phải hỏi trước khi mua: đồng coin này dùng làm gì, ai tạo ra, ai giữ phần lớn số coin, người vận hành có những quyền gì, thanh khoản thật bao nhiêu, nếu ngày mai hàng nghìn người cùng bán thì ai sẽ bỏ tiền thật ra mua. Mấy câu ấy khô khan, đọc cả buổi có khi vẫn không hiểu. Còn 6 lên 100 thì ai cũng tính được. Người đang thuê nhà sẽ nghĩ tới căn nhà, người đang nợ ngân hàng sẽ nghĩ tới khoản nợ, người có con sắp vào đại học sẽ nghĩ tới học phí, người vừa thấy bạn bè đổi xe có khi cũng nghĩ cuối năm mình đổi được.
Mình không nghĩ những người ngồi trong hội trường hôm ấy tham hơn người đang ngồi ở nhà. Họ chỉ ở trong 1 hoàn cảnh rất khác. Ngồi 1 mình với 100 triệu trong tài khoản, ta có thể nghi đủ thứ. Nhưng bước vào 1 nơi có cả trăm người, người bên cạnh cũng chăm chú nghe, có người hỏi cách mua, có người đã xuống tiền, trên sân khấu là những gương mặt quen trên mạng xã hội, phía sau là biểu đồ giá đang đi lên, thì tự nhiên cảm giác về rủi ro thay đổi.
Chúng ta vẫn làm thế hằng ngày thôi. Đi ngang 2 quán phở, 1 quán vắng hoe, 1 quán kín bàn thì thường chọn quán đông. Đi xem đất mà thấy ô tô đỗ đầy đường, người ta giục nhau đặt cọc thì dễ nghĩ khu này chắc sắp lên. Nhìn quanh để xem người khác đang làm gì là 1 thói quen rất bình thường của con người.
Mà nếu người rủ mình vào lại là người quen thì còn dễ hơn nữa. Thằng bạn học cùng từ cấp 3, ông anh họ vẫn ăn cỗ nhà nhau, người đồng nghiệp ngồi cạnh 7 năm, người từng vay mình 20 triệu rồi trả đúng hẹn, hôm nay bảo tao vào rồi, ổn lắm, mày thử ít thôi, có gì tao chỉ. 1 câu như thế có sức nặng hơn rất nhiều so với quảng cáo chạy trên mạng. Bạn có thể không hiểu smart contract (hợp đồng thông minh chạy trên blockchain), không biết ví nào giữ nhiều token, không biết mấy người tạo ra dự án là ai, nhưng bạn biết thằng đang ngồi trước mặt, từng dự đám cưới nó, từng uống rượu với nó, có khi còn gửi con cho nhà nó trông hộ. Vậy là 10 năm quen biết vô tình được mang ra bảo đảm cho 1 đồng coin mà cả 2 người có thể đều chưa hiểu hết.
Người rủ bạn vào cũng chưa chắc nghĩ mình đang làm điều gì xấu. Có khi họ tin hơn bạn nhiều. Họ đã bỏ tiền trước, đã nghe người ta nói giá có thể lên 100 USD, đã nhìn tài khoản tăng, đã thấy quanh mình người khác cũng tham gia, bây giờ chỉ nghĩ mình đang chia cho anh em 1 cơ hội. BitcoinDefi thời điểm đó còn có chính sách thưởng giới thiệu theo F1, F2, F3, tức người đã tham gia có thêm lợi ích khi đưa người mới vào. Người ấy vẫn có thể nghĩ mình chỉ là nhà đầu tư, chẳng hề cảm thấy mình đang bán thứ gì cho ai. Có khi họ còn sốt ruột giục em trai, bạn thân vào sớm vì sợ vài tháng nữa giá chạy mất.
Vì thế 1 mô hình đầu tư có thể đi rất nhanh vào trong họ hàng, công ty, nhóm bạn. Dự án không cần tự thuyết phục tất cả mọi người, người tham gia cũ sẽ kể cho người mình quen. 1 quảng cáo trên mạng thì ai cũng biết nó là quảng cáo, còn ông anh họ bảo tao chơi rồi, mày vào đi thì ít ai nghe bằng tâm thế ấy. Đi cùng lời giới thiệu là uy tín của cả 1 mối quan hệ đã có nhiều năm. Người giới thiệu có khi cũng mất tiền sau đó, nhưng trong lúc mọi chuyện đang đẹp, anh ta có thể tin từng câu mình đang nói.
Đến lúc tiền mất, chữ tham lại xuất hiện theo 1 cách khác. 1 người mất 200 triệu đã đủ đau, người mất 200 triệu rồi nhớ ra mình từng kéo em gái bỏ thêm 100 triệu vào còn khó chịu hơn nhiều. Tiền mình thì có thể tự mắng mình ngu rồi cắn răng chịu, tiền người thân mất theo lời mình thì chẳng dễ gì coi như chưa xảy ra. Bây giờ đem chuyện ấy kể lên mạng, rất có thể câu đầu tiên nhận lại là tham thì chết, ai bảo ham giàu. Mất tiền đã ngượng, kể ra lại bị cười thêm, nhiều người sẽ chọn im cho xong. Mình không biết trong vụ BitcoinDefi có bao nhiêu người đã im suốt 5 năm vì xấu hổ, hiện chưa có con số nào để khẳng định chuyện đó, nhưng việc nạn nhân của những vụ đầu tư ngại kể lại chuyện mình bị lừa thì chẳng có gì khó hiểu.
Ngày 17/9/2026, Công an Thành phố Hà Nội thông báo đang điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan Bitcoin Defi và tiếp tục tìm người bị hại. Theo thông tin công khai lúc ấy, vai trò cụ thể của Phạm Tuấn cùng những người liên quan vẫn đang được làm rõ, tổng số người bị hại và tổng thiệt hại cũng chưa được công bố đầy đủ. Mình lại nghĩ tới những người đã mất tiền năm 2021: có người có thể đã coi như mất rồi thôi, có người không nói với vợ chồng, có người từng rủ thêm bạn bè nên càng chẳng muốn nhắc lại, có người nghĩ chơi tiền số thì tự chịu. 5 năm là khoảng thời gian đủ dài để 1 người giấu 1 chuyện rất sâu trong nhà mình.
Vì thế mình thấy chữ tham rất tiện cho người đứng ngoài. Nó giúp mình cào phím xong 1 câu rồi đi tiếp, đồng thời cảm thấy mình khác họ, mình không tham như thế, mình tỉnh lắm, mấy trò này làm sao lừa được mình. Trong khi người đã mất tiền có khi trước đó cũng từng nghĩ y như vậy về 1 vụ khác. Có người làm ăn 20 năm, quản lý cả công ty, mua bán nhà đất rất tỉnh táo, vẫn có thể sai khi bước sang 1 lĩnh vực mình không hiểu. Người từng quyết đúng nhiều lần còn dễ tin vào mắt nhìn của mình hơn, bởi họ có cả 1 lịch sử thành công để tự tin: vụ đất trước mình nhìn đúng, cổ phiếu trước mình vào đúng, lần này chắc cũng không khác.
Mình vẫn cho rằng ai bỏ tiền đầu tư thì phải chịu trách nhiệm với tiền của mình. 100 triệu của mình, trước khi chuyển đi phải tìm hiểu, không thể đến lúc mất rồi bảo hoàn toàn do người khác. Nhưng có trách nhiệm thì vẫn cần hiểu người ta bị kéo vào thế nào. Nếu chỉ ngồi ngoài mắng ngu, mắng tham thì lần sau 1 đồng coin khác xuất hiện, cái tên khác đứng trên sân khấu, biểu đồ khác đi lên, 1 người khác lại gọi điện cho thằng bạn thân và nói tao vào rồi, đang ngon lắm.
BitcoinDefi năm ấy từng được DJ Tommy hô hào là sẽ lên mức 100 USDT, có đầy người đã tin rồi xuống tiền. 5 năm sau, công an vẫn đang tìm thêm người bị hại.
Và bên dưới những bài báo ấy, chắc vẫn sẽ có người nói là: tại tham thôi.