5 giờ sáng ở Bệnh viện Chợ Rẫy đã đông nghịt người. Có người vừa xuống xe khách sau 4, 5 tiếng, có người ôm túi thuốc cũ với 1 xấp phim chụp, có người ngủ gục vì đi từ nửa đêm. Tháng 9/2026, bệnh viện tiếp nhận khoảng 8.000 đến 9.000 lượt mỗi ngày, hôm 7/9 vượt 10.000. Ngoài Bắc, Bạch Mai, Việt Đức, Bệnh viện K cũng luôn có rất nhiều người từ các tỉnh tìm đến. Phía Nam còn có Ung Bướu Thành phố Hồ Chí Minh, Từ Dũ, Nhi Đồng 1, Nhi Đồng 2, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Ở quê họ đâu phải không có bệnh viện, dưới huyện có bệnh viện huyện, lên tỉnh có bệnh viện tỉnh, bác sĩ vẫn khám, máy móc vẫn chạy. Nhưng hễ bệnh kéo dài, uống thuốc mãi không đỡ, có 1 kết quả khiến cả nhà lo, rất dễ nghe câu: thôi, lên trên khám lại cho chắc.
Mình từng cho rằng chuyện này chủ yếu do người bệnh chuộng bệnh viện lớn. Tìm hiểu kỹ thì không hẳn như vậy, có rất nhiều thứ sâu xa hơn. Bác sĩ chuyên khoa sâu, những kỹ thuật khó, nhiều loại máy rất đắt tiền vẫn tập trung ở các bệnh viện lớn, chính ngành y nhiều năm nay cũng phải đưa bác sĩ xuống, chuyển giao kỹ thuật, làm bệnh viện vệ tinh, hội chẩn từ xa. 1 người bình thường đâu biết bệnh của bố mình thuộc loại bệnh viện tỉnh xử lý rất tốt hay thuộc loại cần chuyển ngay. Bạn chỉ thấy bố uống thuốc 1 tháng vẫn đau, rồi bắt đầu nghĩ tới Bạch Mai, Việt Đức, Bệnh viện K, Chợ Rẫy. Chỉ cần thêm 1 người họ hàng nói “tôi nghĩ cứ đưa bác lên trên đi”, tối ấy cả nhà đã có thể bắt đầu tìm xe.
1 khảo sát của Viện Chiến lược và Chính sách y tế công bố năm 2018 từng cho thấy khoảng 35,4% bệnh nhân tới tuyến trung ương có thể điều trị ở tuyến tỉnh, khoảng 20% có thể điều trị ở tuyến huyện, nghĩa là có 1 lượng người lên tuyến trên dù bệnh viện tuyến dưới có thể đáp ứng được về chuyên môn. Với ngành y, họ có thể nằm trong 35,4%. Với 1 gia đình thì khác, bố bạn đang đau ngay trước mặt, bạn đâu biết ông thuộc phần nào? Nếu ở lại rồi bệnh ổn, chuyện đó cả nhà ai cũng thấy ổn thôi. Nếu 2 tháng sau bệnh nặng hơn, cả tá người sẽ hỏi: tại sao hôm ấy không đưa bố lên Hà Nội, sao không vào Chợ Rẫy sớm hơn, biết đâu người ta phát hiện ra từ lúc đó.
Bệnh nhân ở Chợ Rẫy còn là những người thế này: khoảng 60% là người tái khám, nhiều người mắc bệnh mạn tính, ung thư, tim mạch, ghép tạng. Họ không còn đi tìm xem mình bệnh gì nữa, họ đã có chẩn đoán, có bác sĩ quen, có phác đồ, có hồ sơ nằm ở đó. 1 khi đã được mổ ở Việt Đức, điều trị ung thư ở Bệnh viện K hay Ung Bướu, ghép tạng hoặc điều trị chuyên sâu ở Chợ Rẫy, việc quay lại nơi cũ là điều rất dễ hiểu. Và thế là 1 chuyến đi tưởng chỉ có 1 lần thành lịch tái khám vài tháng 1 lần, kéo dài nhiều năm. Bệnh viện tuyến cuối mỗi sáng vì thế vừa nhận người mới đang lo sợ, vừa nhận lại hàng nghìn người đã gắn đời mình với nơi ấy từ trước.
Chưa kể không phải bệnh nào cũng nên cố đi xa. Với đột quỵ, nhồi máu cơ tim, chấn thương nặng và nhiều tình huống cấp cứu khác, thời gian trên đường có thể làm mất cơ hội điều trị. Tại Trung tâm Đột quỵ Bạch Mai, dữ liệu từng cho thấy chỉ 39,5% bệnh nhân nhồi máu não tới được trong khung 4,5 giờ. Có lúc nơi tốt nhất là nơi đủ khả năng xử lý và bạn tới được sớm nhất, chứ chưa chắc là bệnh viện nổi tiếng nhất. Chuyện chuyển viện khi ấy phải theo đánh giá của bác sĩ, không thể áp câu “lên trung ương cho chắc” cho mọi bệnh.
Và còn những người không có mặt trong những bức ảnh chen chúc ấy. Những gia đình không xoay nổi tiền xe, tiền trọ, tiền ăn, không có ai nghỉ việc để đưa đi, họ có thể ở lại địa phương dù trong lòng vẫn muốn đi. Nghiên cứu về bệnh nhân ung thư từng cho thấy rất nhiều gia đình phải vay mượn, thậm chí bán tài sản sau quá trình điều trị. Vì vậy nhìn dòng người trước Chợ Rẫy rồi nói ai cũng thích lên tuyến trên cũng chưa đủ, muốn đi xa trước hết còn phải có tiền để đi.
Rốt cuộc, chuyện giảm tải bệnh viện lớn khó ở chỗ người dân phải tin rằng ở lại tỉnh không đồng nghĩa với việc đem sức khỏe của bố mẹ mình ra thử. Máy có thể mua, kỹ thuật có thể chuyển giao, bác sĩ có thể đào tạo thêm, nhưng cái cảm giác yên tâm của 1 gia đình thì khó hơn nhiều. Chừng nào tối hôm đó người con vẫn nằm nghĩ hay sáng mai cứ đưa bố lên Bạch Mai, Bệnh viện K, Việt Đức, Chợ Rẫy khám lại xem sao, thì 4 giờ, 5 giờ sáng hôm sau vẫn sẽ có những chuyến xe từ các tỉnh đổ về, mang theo phim chụp, túi thuốc và 1 nỗi lo quen thuộc: đi thêm 1 chuyến còn hơn sau này phải ngồi nghĩ, giá hôm ấy mình đưa bố lên sớm hơn.