Chiều 5/11/2026, ở điểm xe buýt sát cổng số 1 Bệnh Viện Bạch Mai, 1 người đàn ông mặc áo xe ôm công nghệ vòng tay ôm ghì 1 bà cụ đi 1 mình từ phía sau, mặt cười toe toét. Theo cô gái quay clip, mấy ông mặc áo xe ôm đứng cạnh không ai can ngăn, còn “cười cợt và có vẻ như hùa theo”. Công An Phường Kim Liên vào cuộc xác minh, Công An Phường Bạch Mai thì nói ở chỗ ấy có kẻ giả danh xe ôm để móc túi, nên mình chưa dám chắc ông ta định sàm sỡ hay định móc túi. Nhưng có khi chính vì bà đã già nên ông ta mới dám làm giữa ban ngày như thế, còn đám đàn ông đứng đó thì cười được.
I - “TRÊU” 1 BÀ GIÀ
Người ta hay nghĩ 1 bà già thì chẳng ai còn coi là đàn bà nữa, nên chẳng ai làm gì. Cái kiểu suy nghĩ ấy tưởng là che chở cho các bà, ai dè lại thành kẽ hở. Trung Tâm Quốc Gia Về Lạm Dụng Người Cao Tuổi của Mỹ (NCEA) viết là định kiến coi phụ nữ già là không hấp dẫn, không còn ham muốn, nên “không thể” là mục tiêu của xâm hại tình dục, chính định kiến ấy khiến nhiều vụ chẳng ai trình báo. Đã không coi là đàn bà thì ôm ghì cũng chẳng phải sàm sỡ, chỉ là “trêu”. Mà đã là trêu thì người làm chẳng việc gì phải giấu giếm, người đứng xem cũng chẳng thấy cần can ngăn. Chính các bà cũng ngại kêu lên, vì sợ bị cười: già thế rồi mà còn bị trêu à?
Nếu đây là dàn cảnh móc túi thì thủ đoạn ấy cũng chỉ trót lọt được khi người xung quanh nhìn 1 gã đàn ông ôm ghì 1 bà già mà nghĩ là đang trêu nhau. Kẻ móc túi cũng đang dựa vào cái nghĩ “bà già thì ai thèm” ấy thôi.
II - AQ VÀ CÔ TIỂU
Trong AQ Chính Truyện của Lỗ Tấn, AQ ra tới quán rượu thì gặp cô tiểu chùa Tĩnh Tu. Hắn xoa vào cái đầu vừa cạo của cô. “Bao nhiêu người trong quán rượu đều cười ồ lên. Thấy trò chơi của mình có người thưởng thức, AQ càng cao hứng tợn”. Hắn véo má cô, rồi muốn cho bấy nhiêu khán giả được hài lòng, hắn “rán sức véo luôn một cái nữa thật mạnh vào má cô bé rồi mới buông tay”.
Cô tiểu vừa đi vừa chửi lồng trong tiếng khóc. Lỗ Tấn viết tiếp: “bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười, cũng đắc ý gần bằng AQ”. Cái véo thứ 2 là véo cho khán giả xem.
Cảnh ấy thì Sigmund Freud (bác sĩ thần kinh người Áo, cha đẻ phân tâm học) đã giải thích từ năm 1905, trước khi Lỗ Tấn viết AQ 16 năm. Ông viết rằng kiểu đùa tục nhắm vào 1 người phụ nữ cần 3 người: người làm trò, người bị đem ra làm đích và người thứ 3 đứng xem. Người thứ 3 ấy “vốn ban đầu là kẻ cản trở”, qua trò đùa thành “đồng minh”. Theo ông, “ai cười câu tục mình nghe thì cười như một khán giả trước một cuộc gây hấn tình dục”.
Ở cổng Bạch Mai, người đàn ông vừa ôm ghì bà cụ vừa cười toe toét, có khi cũng như AQ, vì biết có người đang xem. Mấy người đứng ngay cạnh lẽ ra là người thứ 3 khiến ông ta phải chùn tay, họ đông và nhìn thấy rõ mồn một kia mà. Họ cười, thế là thành đồng minh.
III - VÌ SAO HỌ CƯỜI ĐƯỢC
Thử nghĩ xem, nếu người bị ôm ghì hôm ấy là mẹ mình, bà mình, thì có ai đứng đó mà cười nổi không? Muốn cười được thì phải tạm quên bà cụ cũng là mẹ, là bà của ai đó, tạm không thấy bà đang sợ, đang xấu hổ. Henri Bergson (triết gia Pháp, giải Nobel Văn học 1927) viết rằng muốn thấy 1 chuyện là buồn cười thì phải có “một thứ gì đó như sự gây mê tạm thời của trái tim”, nghĩa là lòng thương người phải tê đi một lúc. Ông còn viết: “tiếng cười của chúng ta luôn là tiếng cười của một nhóm”. Mấy người cùng cười 1 chuyện là tự nhiên thành cùng 1 phe, mà đã cùng phe thì chẳng ai dại gì lên tiếng cản người trong phe, nhất là khi ngày nào cũng phải đứng cạnh nhau ở cổng viện, chia nhau từng cuốc khách.
Khổ nỗi, kể cả trong đám có người thấy chướng mắt, người đó cũng khó mà lên tiếng. Nhà tâm lý học Jonathon Halbesleben từng cho sinh viên đọc mấy câu đùa tục về phụ nữ, xong hỏi: bạn thấy câu này buồn cười không, khó chịu không, rồi bạn nghĩ người khác thấy thế nào. Ai cũng nghĩ người khác thấy buồn cười hơn mình, ít khó chịu hơn mình. Nghe trong phòng có tiếng cười thì lại càng nghĩ thế nên càng ít người dám nói ra là mình thấy khó chịu. Ở cổng Bạch Mai cũng vậy, chỉ cần 2, 3 người cười, người đứng cạnh mà thấy chướng sẽ nghĩ chỉ có mình mình thấy chướng, thế là im phăng phắc. Bạn thử nhớ lại lần gần nhất đứng giữa 1 đám đang cười 1 người khác xem, bạn có dám là người duy nhất không cười không?
Cô gái cầm điện thoại ở cổng Bạch Mai chiều hôm ấy thì không cười. Cô viết là cô sợ, giúp bác thì cả mình cũng gặp nguy hiểm. 1 cô gái đứng 1 mình giữa 1 đám đàn ông đang cười hùa thì sợ là phải. Nhưng cô vẫn giơ điện thoại lên quay. Không có đoạn clip ấy thì công an đã chẳng vào cuộc.
Nhà ai có bố mẹ, ông bà hay ra Bạch Mai khám bệnh thì dặn các cụ chỉ lên xe đã đặt qua app, so cho đúng biển số, có người lạ áp sát thì đi thẳng vào trong cổng viện mà kêu to lên, đừng ngại.
Lúc mình viết bài này, mọi việc còn chờ Công An Phường Kim Liên điều tra. Ông ta là ai, đã làm gì bà cụ, rồi cũng sẽ có kết luận. Còn mấy người đứng ngay cạnh cười hôm ấy, không biết về nhà có ai bỗng nhớ lại dáng bà cụ co người, 2 tay giữ chặt vạt áo không…