I - TỦ SÁCH CỦA CHÚ YÊN BA
Mình cũng là người thích sưu tầm sách, ít thôi, so với các bậc đàn anh thì chẳng là gì.
Chú Yên Ba đáng tuổi bố mình, mình chưa gặp bao giờ, chỉ xem clip phỏng vấn và nghe 1 vài câu chuyện của chú trên YouTube. Nhà chú là 1 kho sách khổng lồ, có cuốn in từ trước năm 1945, chú lật từng cuốn, nói về chúng như nói về người quen cũ. Chú bảo sách với chú phải đẹp nhưng còn phải là sách hay.
Thứ chú chơi là bản đặc biệt, tức là khi in 1 cuốn thì nhà xuất bản làm thêm mấy chục bản riêng, giấy khác, đánh số, có chữ ký tươi của tác giả. Trong tủ chú có bộ Tam Quốc in từ 1909, có Số Đỏ, có O Chuột. Sách nhiều đến mức chú bảo chú chưa đếm bao giờ, mà cũng chẳng ai ngồi đếm làm gì. Hỏi giữ ngần ấy sách cũ giữa khí hậu nóng ẩm thì bảo quản kiểu gì, chú bảo chẳng có công nghệ gì đặc biệt, chỉ tình cờ đọc được 1 cái mẹo ở đâu đó rồi làm theo: mua hạt tiêu rang khô, cho vào bít tất mỏng hoặc vải xô, buộc lại, đặt vào các tủ sách.
Tam Quốc thì chú có hàng trăm bộ, tiếng Việt, tiếng Hán, tiếng Nhật, tiếng Hàn. Có bộ chép tay bằng chữ Hán mà người chép không để tên. Sau này chú được mời sang Harvard nói chuyện về ảnh hưởng của Tam Quốc ở châu Á, cả phòng là giáo sư Mỹ với Nhật với Hàn, chỉ mình chú đến với tư cách người sưu tầm.
Cái mê Tam Quốc ấy ngấm cả vào Răng Sư tử, cuốn sách chú viết. Chú xếp gần 900 trang tư liệu tình báo theo lối chương hồi, hết điệp vụ này mở ra điệp vụ kia. Tên chương mình thấy rất hay, kiểu như “Hò hẹn trên cầu”, “Kim cương 2 mặt”, “Nghệ thuật đổi phe”…
Mình rất thích chuyện ông điệp viên bán đứng tổ chức để lấy tiền, nó ám ảnh mình mãi. Đại ý thế này.
II - NHỮNG TỜ ĐÔ LA CONG QUEO
John Walker, thượng sĩ hải quân Mỹ, mở quán rượu năm 1966 rồi quán ế, nợ chồng lên đầu, vợ ở nhà uống rượu triền miên với 4 đứa con. Đúng lúc bí nhất thì hải quân điều anh ta về phòng truyền tin của bộ chỉ huy hạm đội tàu ngầm, chỗ mà mỗi ngày anh ta biết bí mật của hạm đội trước cả các Đô đốc. Rồi 1 tối ngồi quán bia, đám bạn tán phét rằng ai muốn bán bản sao mấy tấm thẻ khóa mã thổ tả ấy thì cứ làm, người Nga chắc trả bộn tiền, cứ gọi sang sứ quán Liên Xô là xong. Câu chuyện chuyển sang chủ đề khác và cả bàn quên sạch, trừ Johnny, người mà đêm ấy nằm trên giường bắt đầu hình dung ra lối thoát cho đời mình.
Barbara chỉ thấy lạ khi cả nhà đang ở căn nhà xập xệ tự dưng dọn sang căn hộ có người gác cổng. 1 hôm bà uống rượu vào cho đủ can đảm rồi cạy khóa bàn làm việc của chồng, thấy cái hộp thiếc đựng 2.000 đô cùng mấy tờ giấy viết tay toàn chữ in hoa, mép trên có dòng chữ đỏ bảo đọc xong hủy ngay. Tờ giấy mở đầu bằng 2 chữ “Bạn thân mến” rồi cằn nhằn về chất lượng món hàng lần trước. Bà đọc đi đọc lại mà không hiểu gì, chỉ chắc chắn được đúng 1 điều là nó không phải thư tình chồng gửi cho bồ.
2 tuần sau, trong 1 trận cãi nhau, bà hét vào mặt chồng rằng anh là thằng gián điệp.
Johnny không cãi 1 lời, chỉ lặng lẽ đánh vợ. Đến đêm, lúc 2 người đã lên giường nằm cạnh nhau, anh ta mới từ tốn giải thích rằng nợ đang treo trên đầu cả nhà, không phải anh thì ai lo, với lại đây chỉ là cuộc chơi giữa chính phủ với chính phủ và không ai bị hại cả.
2 hôm sau bà đồng ý đi cùng chồng 1 chuyến giao tài liệu.
Hôm sau nữa Johnny mở túi tiền ra, toàn tờ 50 đô, bó dây cao su nên cong queo hết. Anh ta bảo vợ lấy bàn là ra là cho phẳng. 15 năm sau, ngồi kể lại với đặc vụ FBI, Barbara nhớ có lần 2 vợ chồng nhận về 35.000 đô và chính tay bà là phẳng chỗ tiền ấy. Tờ 50, tức là 700 tờ. Bà là từng tờ một, vừa là vừa uống gần hết chai vodka.
Tối ấy chồng đi trực. Bà ngồi rất lâu cạnh cái điện thoại rồi nhấc máy xin tổng đài số của FBI. Đầu dây bên kia bảo bà chờ 1 lát.
Bà cúp máy, rồi 15 năm sau mới gọi lại số đó.
III - CẢ NHÀ THÀNH 1 ĐƯỜNG DÂY
Trong 15 năm ấy Johnny mở rộng làm ăn. Đầu tiên là rủ ông bạn thân vào cùng, ăn chia 50-50, mỗi tháng 2.000 đến 4.000 đô tùy chất lượng hàng. Ông bạn hỏi có rủi ro gì không, Johnny bảo khả năng bị bắt gần như bằng 0, bằng chứng là tao làm bao năm nay có ai nghi gì đâu. Ông bạn chỉ lo đúng 1 chuyện là bà vợ nghiện rượu của Johnny. Anh ta trấn an bạn rằng chừng nào Barbara còn được trả tiền đủ lớn thì cô ta không phải là mối nguy.
Rồi đến người anh trai đang nợ nần. Rồi cô con gái út đang trong quân đội và khi Laura nói con đang có bầu, sắp phải rời quân đội thì bố cô bảo: “thì con phá cái thai đi”. Laura không bao giờ tha thứ cho bố vì câu ấy nhưng cũng không tố giác. Sau cùng cô làm cái việc tốt nhất mà 1 đứa con gái có thể làm cho bố trong hoàn cảnh đó, là không làm gì cả. Đến lượt cậu con trai út, vừa vào hải quân là bị bố lôi vào.
Barbara biết hết. Bà đã cạy cái ngăn kéo ấy từ mười mấy năm trước, đã là chỗ tiền ấy, đã 1 lần nhấc máy lên rồi đặt xuống. Bà nhìn con gái mình bị bố nó bảo phá cái thai đi. Bà nhìn thằng con út vừa vào hải quân đã bị bố nó lôi vào. Bà không gọi.
IV - BỮA TỐI Ở MCDONALD
Ngày sinh nhật thứ 47, Barbara đứng bán thông Giáng sinh cả ngày với tiền công 3,5 đô 1 giờ. Tối ấy, trong lúc bà đang ngồi nghe thằng cháu ngoại 7 tuổi tập violin thì Laura gọi đến khóc, bảo mẹ cứu con, mẹ phải chọn thôi. Bà rót thêm cốc vodka, nhìn chằm chằm vào cái điện thoại 1 hồi lâu, rồi nhấc máy xin số FBI và báo rằng chồng cũ của tôi là 1 gián điệp.
1 thời gian sau FBI mới cử người đến. Barbara ra mở cửa với cốc rượu đầy trên tay, uống cạn nó ngay trong lúc kể.
Tháng 4 năm sau, khi lưới đã giăng, Johnny hẹn vợ cũ đi ăn tối ở quán McDonald để dò xem bà đã khai gì chưa. FBI không cho bà gắn máy ghi âm vì Johnny làm vô tuyến điện gần 20 năm, gắn vào là biết. Thế là bà đi 1 mình, tay không, ngồi đối diện chồng cũ trong quán ăn nhanh, nhìn thẳng vào mắt hắn mà nói rằng tôi chưa từng kể công việc của anh cho ai và cũng sẽ không bao giờ kể.
Johnny dĩ nhiên là tin, nhẹ cả người. Lúc đưa vợ cũ về, trước khi bà xuống xe, anh ta còn nói thêm: “anh biết cô sẽ không khai tôi đâu, vì cô đâu muốn ông chồng 50 tuổi của mình sống nốt phần đời còn lại trong tù”.
Ít lâu sau anh ta bị bắt cùng người anh trai và cậu con trai út.
V - TRỞ LẠI CÂU CHUYỆN CỦA CHÚ
Trong lời tựa, chú bảo hồ sơ mật sau Chiến tranh Lạnh giải mã đầy trên mạng, việc của tác giả chỉ là xâu chuỗi, đối chiếu. 3 năm, gần 900 trang, mình nể chú thật.
Mình không biết gì hơn những gì báo đã đưa và cũng không định biết hơn. Chỉ là đọc lại sách của chú, mình thấy tiếc.
Chúc chú chân cứng đá mềm.