Trong The Odyssey, cảnh phù thủy Circe biến đoàn lính của Odysseus thành lợn là cảnh mình thấy ấn tượng nhất. Hiểu đơn giản thì đàn ông bản chất là con vật, gặp phù thủy có phép là lòi ra hết.
Nhưng đọc sử thi thì Circe là 1 mỹ nhân quyến rũ, Odysseus khống chế được bà rồi ngủ với bà luôn, sinh ra 1 đứa con trai. Nolan bỏ hết. Circe của ông không mời gọi gì cả. Bà chỉ ngồi nhìn, rồi nói đại ý: kẻ tự xưng là thủy thủ mà lại khoác trên mình bộ giáp chiến binh.
Con lợn ở đây là bị lột ra, chứ chẳng phải lời nguyền nào từ ngoài áp vào. Circe không thêm con thú vào người lính. Bà lấy đi cái lốt người, để lộ ra đúng cái mà bộ giáp đã nói từ đầu. Miệng tự xưng là thủy thủ, còn bộ giáp mới là sự thật. 1 gã đã 10 năm đi cướp phá các bờ biển, cướp lương thực, giết chóc, vẫn có thể tự kể mình là người đi biển lạc đường đang tìm về nhà. Cái giáp trên vai nói ngược lại đúng cái điều mồm hắn chối bỏ.
Ai sống bằng bạo lực cũng vác theo 1 câu chuyện đẹp về bản thân, nào là kẻ sống sót, người khai hóa, người mang văn minh, người giữ trật tự. Câu chuyện ấy với việc bàn tay hắn thật sự làm cách nhau bao xa thì hắn không tự nhìn ra, vì đó là chuyện chính hắn kể cho chính hắn nghe.
Chỗ này đâu chỉ là chuyện thần thoại. Thực dân Pháp sang Việt Nam không gọi đó là xâm lược, họ gọi là khai hóa văn minh, là bảo hộ, tự xưng là mẫu quốc. Cướp đất lập đồn điền thì gọi là khẩn hoang. Đến giờ cũng vậy, các công ty công nghệ thu thập dữ liệu riêng tư thì gọi là cá nhân hóa trải nghiệm, làm thuật toán gây nghiện thì gọi là tăng tương tác, sa thải hàng loạt thì gọi là tinh gọn, bóc lột shipper không bảo hiểm thì gọi là đối tác, là kinh tế chia sẻ. Chưa ai đứng lên nói thẳng “tôi lấy cái này vì tôi mạnh hơn anh”. Lúc nào cũng phải có 1 danh từ đẹp đứng che phía trước. Circe không phán xét, cũng không trừng phạt. Bà chỉ lột cái danh từ đó đi, cho hắn thấy đúng cái động từ hắn đang làm.
Với đoàn Odysseus, con lợn là 1 phát hiện kinh hoàng. Còn với dân ven biển đã bị bọn họ cướp phá suốt 10 năm thì ngay từ đầu đã có ai thấy người đâu. Họ chỉ thấy 1 con vật cầm vũ khí xông vào lấy đi lương thực, đàn bà, mạng sống. Circe cho đám lính của Odysseus nhìn thấy đúng cái mà người ở đầu bên kia đã thấy từ lâu.
Đặt cảnh này cạnh con ngựa gỗ thì thành 1 cặp. Con ngựa là mưu kế biến lòng tin thành vũ khí, con lợn là cái tôi bị lột trần. Cả 2 cùng nói 1 điều: lời kẻ mạnh tự kể về mình chỉ là 1 phiên bản, đâu phải điều nằm trong đầu những người bị hắn giẫm lên.
Đoàn phim kể phần lớn cảnh này quay bằng đạo cụ thật trước ống kính, không dùng AI dựng hình. Mình thấy rất hay và khớp với chính điều cảnh phim muốn nói, kiểu như đây không phải ảo ảnh. Cái bản chất bị lôi ra cũng được quay như 1 thứ có thật, chứ chẳng phải phép màu gì to tát.
Túm lại, cảnh này trong phim không nói về giống đực. Nó nói về bất kỳ ai cầm sức mạnh trong tay, người ta luôn tự kể mình là kẻ hiền lành, kẻ chẳng qua lạc đường, kẻ chỉ tình cờ đi ngang. Con lợn là cái mà người đối diện nhìn thấy. Còn kẻ ở trong bộ giáp thì không bao giờ tự thấy, vì cây đèn vẫn nằm trong tay hắn.