Cứ vài tuần lại có 1 vụ ngoại tình bị đưa lên mạng xã hội cho người ta cào phím. Người trong cuộc thì mình chưa gặp bao giờ, thế mà cả mạng xúm vào đào mồ đào mả họ, lôi ra từ tên cô vợ, chỗ làm của cô kia, cho đến từng cái tin nhắn. Mình cũng như rất nhiều người, nhiều khi gần 1 giờ sáng vẫn nằm đọc bình luận.
Xin hỏi, mình được cái gì từ việc ấy? Hỏi ra thì ai cũng bảo hóng cho vui, giải trí tí thôi. Mình thì thấy chẳng vui gì cả.
Bà Tàn Tuyết (Can Xue) đã viết về chuyện này từ năm 1986, viết suốt hơn 30 năm, qua nhiều cuốn sách. Bà là nhà văn Trung Quốc, sinh năm 1953, mấy năm gần đây năm nào cũng có tên trong danh sách đoán giải Nobel, mình cũng mong có năm bà đạt giải. Sách của bà hay viết về loại người thích phán xét, soi mói đời tư người khác. Bà chỉ ra được vì sao họ thích thế.
I - CÁI GƯƠNG NHÌN SANG NHÀ BÊN
Cái thói dòm ngó này thì có từ lâu lắm rồi. Ai lớn lên ở khu tập thể hay trong 1 con ngõ nhỏ chắc còn nhớ, sáng ra chưa kịp chào thì bà bán nước đầu ngõ đã biết đêm qua nhà mình cãi nhau chuyện gì. Tường mỏng, bếp chung, nhà nào ăn gì, con nhà nào trượt đại học, vợ chồng nhà nào ngủ riêng, cả dãy biết hết. Nhưng mọi người để ý mà xem, bà bán nước thuộc chuyện nhà cả dãy, còn chuyện nhà bà thì mấy ai biết? Người đang kể chuyện nhà khác thì không bị ai hỏi đến chuyện nhà mình.
Năm 1986, Tàn Tuyết cho ra mắt truyện Old Floating Cloud. Có 2 nhà ở sát vách nhau, chị vợ nhà bên này tên Mu-lan treo hẳn 1 cái gương để nhìn trộm sang nhà bên kia. Chị nói với chồng: “con mụ ấy biết tôi nhìn nó qua gương rồi”, nói xong chê luôn nhà người ta suốt ngày xịt thuốc trừ sâu, lau dọn, nuôi cá vàng, toàn đồ thần kinh. Bị bắt quả tang mà không ngượng, lại còn chê tiếp.
Chưa hết, Mu-lan còn chuyên bới móc ông Lâm ở cơ quan. Chị kể chuyện đi ngoài của ông ấy, kể rất kỹ, ghi cả vào sổ tay. Anh chồng đang nghĩ chuyện khác, buột miệng: “ông Lâm à? 2 người là 1 đấy thôi. Chẳng phải lúc nào cô cũng nghĩ đến chuyện đi ngoài của ông ta à?” Ngay trang sau, Tàn Tuyết viết: “họ luôn tìm cách cười người khác vì trong bụng sợ chính mình bị lộ”.
Bây giờ thì khỏi cần treo gương như trong chuyện, đã có nhóm cư dân chung cư trên Zalo, Facebook, rồi camera ngập mặt. Có người chụp đôi dép nhà bên để ngoài hành lang, quay video tiếng trẻ con nhà trên chạy lúc 10 giờ đêm, rồi đăng lên cho cả tòa nhà vào chê. Ai đăng nhiều nhất thì cả nhóm thuộc hết tật xấu của hàng xóm nhà ấy. Còn trong nhà người đăng đang có chuyện gì, có ai hỏi không?
II - CẢ PHỐ ĐI RÌNH
2 năm sau, bà viết Phố Ngũ Hương (Five Spice Street). Lần này thì cả 1 con phố dài 3 dặm xúm vào soi mói 1 người. Họ tin chắc bà X bán lạc rang đang ngoại tình với ông Q, họ cử người bám đuôi, họp kín, viết tường trình. Vậy mà đọc hết sách vẫn không có ai tận mắt thấy gì cả. Chính người kể chuyện cũng phải thú nhận là cả khu phố chỉ đoán mò, “không ai có bằng chứng tận tay”.
Vậy họ làm thế để được cái gì? Đọc tới khoảng giữa sách thì có 1 bà góa, vốn là người dòm ngó hăng nhất phố, đứng ra nói toạc: “sao chúng ta phải mong có chuyện ấy? Vì chúng ta chán và vì chúng ta sợ, nên chúng ta đẩy cơn khủng hoảng sang chỗ khác rồi nghĩ ra trò theo dõi này”.
Chán thì ai cũng từng chán. Ngày nào cũng đi làm, về nhà, ăn cơm, lướt điện thoại, nhà mình chẳng có chuyện gì xảy ra, trong khi nhà người ta thì đang có chuyện. Còn sợ, theo mình, là sợ chuyện của chính mình. Vợ chồng lâu rồi không nói với nhau câu nào ngoài chuyện tiền điện, tiền nước, chuyện đón con. Có lúc cũng nghĩ đến người khác, có lúc không chắc người nằm cạnh có còn thương mình không. Mấy chuyện ấy mà nghĩ tới thì buồn, nghĩ xong lại phải làm gì đó. Còn đọc hay theo dõi vụ ngoại tình của người lạ thì được nghĩ về ngoại tình suốt 2 tiếng mà chẳng đau tí nào, lại còn được phán xét người ta, quá tiện.
Trong phố ấy có 1 anh tự nhận lấy việc canh chừng cho nhà bà X. Vì việc ấy mà vợ con đuổi anh ta ra ở cái lán cạnh bãi rác, đêm đêm anh ta ra dán tai vào cửa sổ nhà bà nghe người trong nhà thở. Anh ta còn viết trong bản tường trình: “tôi càng sa sút, càng khổ thì càng thấy đời mình phong phú”. Nhà mình tan thì mặc, đã có nhà người khác để lo.
Mà người đi hóng thì rất sợ hóng không ra gì. Có 1 kẻ bám đuôi bà X với ông Q hết đêm này sang đêm khác mà không bắt được gì, hắn hoảng sợ nói: “chẳng lẽ tôi là 1 thằng vô công rồi nghề, tối nào cũng bám theo 1 cặp tử tế chỉ để dựng chuyện rồi rốt cuộc tay trắng?” Thảo nào bài bóc phốt thì cả mạng chia sẻ, còn bài đính chính hôm sau chẳng mấy ai thèm đọc. Vụ kia mà không có thật thì mình lại phải quay về với chuyện nhà mình.
III - CANH NHÀ CÔ LÀ ĐỂ GIÚP CÔ
Có người sẽ bảo: “tôi quan tâm là vì tôi lo cho người ta”. Xin thưa, ai đi xăm soi cũng nói thế cả. Trong Những chuyện tình thế kỷ mới (Love in the New Millennium), ông già tầng dưới báo công an bắt cô A Si ở tầng trên, rồi cầm ống nhòm ngồi ngoài vườn hoa nhìn lên ban công nhà cô. Nhiều năm sau cô hỏi vì sao, ông trả lời, rất thật lòng: “tôi tháng này qua tháng khác, năm này qua năm khác canh nhà cô là để giúp cô”.
Hồi nhóm “con ghét bố mẹ” tăng gần 170.000 người trong 3 ngày, bài của bố mẹ trong đó còn nhiều hơn bài của con. Hỏi thì ai cũng nói: “tôi vào để hiểu con”. Nhưng có mấy người nói thật là mình vào vì sợ, sợ thấy tên con mình, sợ đọc được 1 câu tả đúng nhà mình? Cũng trong cuốn sách ấy, 1 nhân vật nhớ lại bố mình rồi nghĩ: “người ta dựng lên hình ảnh để lừa người khác vì sự thật đáng sợ quá, khó nhận quá”.
IV - SAO KHÔNG TỰ NHÌN MÌNH ĐI
Trong Frontier, cô Liujin bực mình vì bị người trong tòa nhà đối diện thò cổ ra nhìn, có người còn dùng cả ống nhòm. Cô hỏi sao cô ta không tự nhìn mình đi. Người bạn đáp: “cô không thấy là cô ấy đang làm đúng việc đó à?”
Dân Phố Ngũ Hương thì chửi bà X hư hỏng suốt 300 trang, đến gần cuối mới lỡ miệng nói: “X chẳng làm điều gì mà chúng tôi chưa từng muốn từ lâu. Khác ở chỗ chúng tôi kìm được bản năng của mình”. Cứ thử đọc bình luận dưới 1 vụ con giáp thứ 13 mà xem, người chửi dai nhất cũng là người mô tả kỹ nhất. Chứ người không quan tâm thì đã lướt qua từ đầu rồi.
V - NGƯỜI BỊ SOI TỪ BÉ
Bản thân Tàn Tuyết đã bị người ta dòm ngó, soi mói từ bé. Năm bà 4 tuổi, bố bà đang làm giám đốc 1 tờ báo thì bị quy là phần tử cực hữu, cả nhà 9 người bị chuyển ra 1 túp lều chừng 10 mét vuông dưới chân núi. Học hết tiểu học, bà xin bố cho ở nhà vì sợ lên trung học sẽ bị khinh, bị làm nhục, ông bố thở dài rồi đồng ý. Thế nhưng lớn lên bà không viết để kể tội ai. Trong sách của bà, người được nói nhiều nhất lại là mấy người đi soi mói. Mà họ cứ nói 1 hồi là tự khai ra hết.
Năm 2009, bà sang Mỹ ra mắt bản tiếng Anh của Phố Ngũ Hương. Độc giả bên ấy khăng khăng rằng đây là sách về chính trị Trung Quốc, tức là sách nói về người khác, ở 1 nước khác. Bà bảo không phải. Bà bảo ai đọc thì hãy đặt mình vào trong sách rồi hỏi: “mình là người thế nào?” (phỏng vấn trên Chinese Literature Today, 2010).
Mình đọc hết hơn 300 trang Phố Ngũ Hương mà vẫn không biết bà X có ngoại tình với ông Q hay không. Và suốt 300 trang ấy, mình cũng muốn biết.