Nhóm “con ghét bố mẹ” trên Facebook đã bị gỡ. Trưa 5/10 nhóm có khoảng 400.000 thành viên, sang hôm 6/10 ai bấm vào cũng chỉ thấy dòng “Nhóm không hiển thị tại Việt Nam”.
Suốt hơn 1 tuần trước đó, lời trách mà mình đọc thấy nhiều nhất từ phía phụ huynh là kiểu như: bố mẹ hy sinh cả đời, con cái đem chuyện nhà lên mạng kể như thế là bất hiếu. Nay nhóm không còn nhưng lời trách móc ấy thì vẫn còn nguyên, ảnh chụp màn hình đầy trên mạng xã hội.
Từ năm 1942 nhà văn Pháp Albert Camus (Nobel Văn học 1957) đã viết hẳn 1 cuốn tiểu thuyết về 1 người bị chém đầu cũng vì không tỏ ra có hiếu. Cuốn ấy là Kẻ ngoại cuộc, mở đầu bằng 2 câu: “hôm nay mẹ mất. Hay hôm qua cũng nên, tôi chẳng biết”.
I - PHIÊN TÒA XỬ MEURSAULT
Người nói 2 câu ấy là Meursault, 1 nhân viên văn phòng ở Algiers. Anh ta đi đưa tang mẹ, ít lâu sau bắn chết 1 người trên bãi biển rồi ra tòa.
Tưởng tòa sẽ hỏi về phát súng, ai dè nhân chứng đầu tiên được gọi lên lại là ông giám đốc viện dưỡng lão, nơi bà mẹ vừa mất. Ông khai rằng hôm đưa tang Meursault không muốn nhìn mặt mẹ, không khóc lần nào, đến tuổi của mẹ cũng không biết. Người gác cổng khai thêm, đêm ngồi bên quan tài anh ta có hút thuốc, có uống cà phê sữa. Cô bạn gái thì bị ép phải nói ra rằng ngay hôm sau đám tang, 2 người đi bơi rồi đi xem phim hài.
Luật sư hết chịu nổi, kêu lên: “rốt cuộc thân chủ tôi bị xử vì chôn mẹ hay vì giết người?”. Công tố viên đáp ngay: “tôi buộc tội người này đã chôn mẹ mình với trái tim của 1 kẻ tội phạm”. Rồi ông ta xin tòa cái đầu của bị cáo. Và tòa cho thật.
II - CHỈ CẦN KHÓC VÀI TIẾNG
Thực ra Meursault đã có thể thoát án tử. Trước phiên xử, luật sư hỏi anh ta hôm ấy có đau buồn không. Anh ta đáp rằng chắc là mình có thương mẹ, mình vẫn muốn mẹ đừng chết thì hơn. Luật sư bèn bày cho, ra tòa cứ khai là hôm ấy đã cố nén cảm xúc. Meursault bảo không, vì chuyện đó không đúng.
Về sau Camus tóm cả cuốn sách bằng 1 câu: “trong xã hội chúng ta, bất kỳ ai không khóc ở đám tang mẹ mình đều có nguy cơ bị kết án tử hình”. Theo ông, Meursault chết vì không chịu nói dối. Mà nói dối, ông giải thích, còn là nói nhiều hơn điều mình thật sự cảm thấy, cái việc mà ngày nào chúng ta cũng làm cho đời dễ sống. Tức là chỉ cần khóc lấy vài tiếng, khai lấy 1 câu cho vừa lòng thiên hạ, thì anh ta đã giữ được cái đầu.
III - BÀ MẸ CỦA CAMUS
Vì sao Camus lại viết ra 1 nhân vật như thế? Mẹ ông là bà Catherine Sintès, nửa điếc, không biết chữ, vốn từ ít đến mức nói 1 câu dài cũng khó. Chồng chết trận năm 1914, bà đi lau nhà thuê để nuôi 2 đứa con trai, tiền công đưa hết cho mẹ đẻ, người dạy cháu bằng roi. Những lúc bà ngoại đánh quá tay, bà chỉ nói được đúng 1 câu: “đừng đánh vào đầu chúng nó”.
Trong 1 bài viết hồi trẻ, Camus tả mẹ ngồi im trong bếp lúc trời tối dần. Có người hỏi bà đang nghĩ gì, bà đáp: “không nghĩ gì”. Rồi ông tả đứa con đi học về, đứng ở cửa nhìn cái lưng gầy của mẹ mà sợ: “nó thương hại mẹ, như thế có phải là yêu mẹ không? Bà chưa bao giờ ôm hay hôn nó, vì bà không biết cách”. Bà cũng không nghe thấy con về, vì bà điếc.
Mình đọc thì thấy Meursault nói năng giống hệt bà, hỏi gì đáp nấy, câu nào cũng cộc. Camus chưa bao giờ nói ông lấy mẹ làm mẫu. Nhưng lớn lên với 1 bà mẹ như thế thì hẳn ông biết, có những người thương mà không nói ra được, cũng chẳng khóc được.
IV - CHUYỆN Ở TA
Bà Catherine thương con bằng mấy chục năm quỳ lau sàn với 1 câu đừng đánh vào đầu. Còn tòa thì chỉ hỏi Meursault hôm ấy có khóc không.
Ở ta nhiều khi cũng vậy, đám tang mà con cháu ít thì hàng xóm lời ra tiếng vào tới vài năm sau, chưa kể còn thuê người về khóc cho đám tang nó “đúng nghĩa”. Đứa con nào vào nhóm kia kể thật chuyện nhà mình thì bị bảo là bất hiếu, muốn được tiếng có hiếu thì nó phải nói khác đi, đúng cái việc mà Meursault không chịu làm.
Mà lạ, chính các ông bố bà mẹ ở ta, rất nhiều người lại sống cả đời y như bà Catherine. Không ôm con, không nói thương, chỉ hỏi ăn cơm chưa. Bạn có thấy ai vì thế mà bảo họ không thương con không?
V - CUỐN SÁCH TẶNG MẸ
Camus lớn lên với 1 bà mẹ như thế và 1 bà ngoại cầm roi. Ông viết ra hết, cả chuyện bà ngoại đánh, cả chuyện ông không biết mình thương hại mẹ hay yêu mẹ. Chẳng ai ở Stockholm bảo ông bêu riếu chuyện nhà cả.
Năm 1960 ông chết vì tai nạn xe hơi, để lại bản thảo dang dở của cuốn tiểu thuyết viết về tuổi thơ và về mẹ. Trong đó có đoạn người con trai đã ngoài 40 về thăm nhà, nhìn mẹ, định nói mẹ đẹp lắm rồi lại thôi. Cả đời ông ta vẫn nghĩ vậy mà chưa lần nào dám nói. Trang đầu bản thảo, Camus đề: “tặng người sẽ không bao giờ đọc được cuốn sách này”.
Cả đời ông không nói được với mẹ 1 câu thương, viết bao nhiêu sách thì bà cũng không đọc được dòng nào. Vậy ông là đứa con có hiếu hay bất hiếu?