Sáng 22/6/2026, Công an Thành phố Hồ Chí Minh công bố phá 1 đường dây làm dụng cụ sử dụng ma túy. Từ 10 cái nỏ thủy tinh tìm thấy trong 1 căn nhà ở phường Bình Tân, trinh sát lần ra cả 1 xưởng, thu hơn 100.000 món, khởi tố 12 người.
Cái nỏ thủy tinh ấy rốt cuộc là cái gì và vì sao cùng 1 cái ống, đem ra khỏi Việt Nam thì mỗi nước lại đối xử với nó 1 kiểu trái ngược nhau?
I - CÁI NỎ LÀM ĐƯỢC GÌ, SAO KHÔNG DÙNG GIẤY BẠC CHO XONG
Nhiều người nhìn mấy cái ống thì nghĩ chắc làm bằng gì cũng được, cần gì cầu kỳ. Không hẳn vậy. Ma túy đá muốn hút thì phải hơ nóng cho bốc hơi rồi hít hơi đó vào phổi, mà đá cần nhiệt rất cao mới hóa hơi, cỡ 170 tới 250 độ. Ở nhiệt đó nhựa sẽ cháy, thủy tinh thường sẽ nứt, nên người ta phải dùng thủy tinh chịu nhiệt borosilicate (loại thủy tinh Pyrex làm đồ thí nghiệm), nung nóng rồi để nguội nhiều lần liền mà không vỡ. Cái bầu tròn ở đầu nỏ để gom hơi lại 1 chỗ cho khỏi thất thoát, lửa hơ từ dưới lên cho đá bốc hơi chứ không đốt cháy trực tiếp, nhờ vậy giữ được gần hết hoạt chất. Nói cách khác, cái nỏ được làm ra đúng theo vật lý của việc hóa hơi ma túy đá, chả phải đồ trang trí gì.
Có người sẽ hỏi, thế sao không dùng giấy bạc cho rẻ, hơ lửa dưới giấy bạc rồi hít, tốn gì cái ống? Với heroin thì câu đó đúng, giấy bạc dùng ngon lành luôn. Dân nghiện gọi cách này là “đuổi rồng”: đặt heroin lên giấy bạc, hơ cho chảy thành vệt rồi lấy ống hút đuổi theo hơi, ở Hà Lan có thời 75 tới 85% người nghiện heroin dùng cách này. Với đá thì giấy bạc chịu thua ngay, vì đá cần nhiệt cao hơn, giấy bạc lại khó gom hơi, hơi bay tứ tung bám khắp phòng, phí chất. Hơ giấy bạc lâu thì còn hít luôn cả nhôm với lớp nhựa phủ bị cháy ở trên, rất độc, lại không giữ được nhiệt đều nên hay làm cháy mất chất.
Cái nỏ thủy tinh, hay cái coóng, tồn tại vì với đá nó hiệu quả hơn giấy bạc: hóa hơi sạch hơn, tập trung hơn, đỡ tốn chất hơn. Chính vì nó được việc quá nên mới có cầu, có cầu nên mới có người làm ra 100.000 cái. Bản thân cái nỏ chỉ là vật dẫn, phải có cơn nghiện sẵn rồi thì nó mới có việc để làm.
II - CÙNG 1 ĐÔI TAY, CON CÁ CHÉP HÓA RỒNG VÀ CÁI NỎ ĐÁ
Giữa đống ống thủy tinh thu được có cả những con giống thổi khéo đáo để: cá heo, cá chép hóa rồng, con gà, đủ màu, trông như đồ lưu niệm bán ở khu du lịch.
Việt Nam có làng nghề thổi thủy tinh thủ công lâu đời, ví dụ xã Thống Nhất ở Thường Tín, Hà Nội, làm từ thập niên 1960, thổi ra bóng đèn, chai lọ, ống tiêm, ống nghiệm và cả mấy con giống 12 con giáp để trang trí. Kỹ thuật thổi 1 con cá chép hóa rồng với kỹ thuật thổi 1 cái nỏ đá gần như y hệt nhau, cùng đèn khò, cùng gas, cùng oxy, cùng đôi tay đó. Có điều con cá đem ra khu du lịch bán thì người thổi là nghệ nhân, cái nỏ mà tới tay dân chơi thì người thổi thành bị can.
Tội này nằm ở Điều 254 Bộ luật Hình sự nhưng muốn kết tội thì phải chứng minh người làm biết thứ mình làm ra là để phục vụ việc dùng ma túy, mà cái “biết” đó khó chứng minh lắm. Trước đây ở Hà Nội từng có vụ phát hiện 1 cơ sở thổi thủy tinh ở phố Hàng Gà bị nghi làm coóng đập đá nhưng chủ cơ sở khai là có người lạ tới thuê làm, ông đâu biết làm ra để làm gì, thế là không đủ chứng cứ truy tố.
Vụ Bình Tân lần này truy tố được, theo công an, là vì lần ra được cả chuỗi khép kín từ nguyên liệu, sản xuất, gia công tới giao hàng, rồi chứng minh được nhóm này biết rõ hàng mình làm ra là cho dân nghiện. 1 người thợ bị thuê làm mà không biết khác xa 1 đường dây biết rõ mà vẫn làm để kiếm lời.
Người biết rõ mà vẫn làm thì phải chịu trách nhiệm là đúng. Cơ mà bạn thấy đấy, ranh giới giữa 1 món đồ lưu niệm và 1 tang vật mỏng tới mức nhiều khi chỉ nằm ở cái đầu của người đặt hàng, chứ bản thân cục thủy tinh thì vô tội, nó là cục thủy tinh.
III - 1 VÒNG THẾ GIỚI
Ở Việt Nam, làm ra nó có tổ chức, số lượng lớn thì có thể đi tù 5 tới 10 năm theo Điều 254. Sang mấy nước châu Á khác, phần lớn cũng vậy, có nơi còn nặng hơn. Singapore cấm thẳng việc sở hữu tẩu, ống, dụng cụ sử dụng ma túy, tối đa 3 năm tù hoặc phạt cỡ 10.000 đô Singapore, mà tìm thấy dụng cụ trong nhà là bị suy đoán nhà đó dùng để chơi. Philippines có luật RA 9165 chia 2 mức, chỉ sở hữu dụng cụ thôi đã 6 tháng tới 4 năm tù, còn sản xuất hay phân phối dụng cụ thì 12 tới 20 năm. Nhật Bản, Hàn Quốc cũng nằm trong nhóm cấm nặng. Nên chuyện Việt Nam coi cái nỏ là tang vật phải thu giữ chả có gì lạc hậu hay cá biệt, cả khu vực này đều làm thế.
Ở Mỹ, luật liên bang có hẳn điều cấm dụng cụ sử dụng ma túy, tù tới 3 năm. Năm 2003 họ mở hẳn 1 chiến dịch truy quét ống hút tên Operation Pipe Dreams, tốn hơn 12 triệu đô, huy động khoảng 2.000 nhân viên, truy tố 55 người. Kết quả 54 người chỉ bị phạt tiền và quản thúc, duy nhất 1 diễn viên hài tên Tommy Chong đi tù 9 tháng. Tốn ngần ấy tiền để bỏ tù đúng 1 người. Tới giờ các head shop (cửa hàng bán đồ hút) ở Mỹ vẫn bán tẩu, bán bình công khai, người bán chỉ cần ghi 1 dòng “chỉ dùng cho thuốc lá” là lách được, vì luật đòi phải chứng minh cái ống chủ yếu để chơi ma túy, mà cái đó khó. Tới mức bang Minnesota từ tháng 8/2023 bỏ luôn luật cấm dụng cụ, thành bang đầu tiên của Mỹ hợp pháp hóa mọi dụng cụ sử dụng ma túy.
Trung Quốc trị ma túy rất nặng, buôn từ 50g đá hay heroin là có thể bị tử hình, có người như Lưu Chiêu Hoa bị xử tử vì sản xuất hơn 12 tấn đá. Ấy vậy mà chính nước đó lại cho sản xuất và xuất khẩu tẩu thủy tinh, bình, ống hút 1 cách hợp pháp, công khai. Thành phố Hà Gian ở tỉnh Hà Bắc là nơi làm thủy tinh chịu nhiệt lớn nhất thế giới, hơn 200 doanh nghiệp, hơn 60.000 lao động, năm 2022 sản lượng gần 1,4 tỷ đô, xuất đi hơn 50 nước. Hàng từ đó tràn ngập Amazon, Alibaba, nhiều món rao bán ghi thẳng chữ “meth pipe” (tẩu hút đá) trong tên hàng.
Sao lại có chuyện tử hình người buôn mà cho xuất khẩu cái ống? Luật ma túy Trung Quốc chỉ trừng phạt 2 thứ, là bản thân chất ma túy và các tiền chất hóa học để nấu ra ma túy, chứ không có 1 tội danh nào cho dụng cụ sử dụng. Trong mắt luật Trung Quốc, cái nỏ thủy tinh chỉ là 1 món thủy tinh mỹ nghệ như cái ấm trà. Nó chỉ thành vật phạm pháp khi cập cảng nước nhập, còn ở nước làm ra nó thì không. Y như câu 1 cựu công tố viên Mỹ nói về fentanyl, đại ý chính quyền Trung Quốc trả tiền cho anh để gửi ma túy sang Mỹ nhưng tử hình anh nếu bán nó trong nước.
Canada và Tây Âu thì làm ngược hẳn, nhà nước phát cái ống miễn phí cho người nghiện. Canada có chương trình phát bộ dụng cụ hút sạch gồm ống thủy tinh, đầu ngậm, lưới lọc, ở Toronto áp dụng chính thức từ 2005, có khảo sát cho thấy 64% chương trình giảm hại trên toàn Canada có phát ống hút cho người dùng đá và crack. Anh từ 2014 cho phép phát giấy bạc sạch qua dịch vụ điều trị. Cả châu Âu hiện có hơn 140 phòng cho người nghiện vào sử dụng có giám sát, ở 14 nước. Lý do của họ là y tế: virus viêm gan C sống trên cái ống được mấy tuần, dùng chung ống vỡ là lây HIV với viêm gan, nên họ thà phát ống sạch để chặn lây bệnh, lại kéo được người nghiện tới gần chỗ điều trị.
Thành ra cùng 1 cục thủy tinh, ở Việt Nam và Singapore là chiếc còng số 8, ở Trung Quốc là kim ngạch xuất khẩu tỷ đô, ở Canada là dụng cụ y tế phát không.
IV - 2 CÁCH NHÌN VỀ NGƯỜI NGHIỆN
Lần đầu thấy chuyện này mình cũng nghĩ, ơ, bắt dụng cụ là đúng quá rồi, sao Canada lại đi phát, lạ thật. Ngồi đọc kỹ thì mình thấy các nước đang trả lời 2 câu hỏi khác nhau, vì họ nhìn người nghiện theo 2 cách khác nhau.
Nhiều nước xem ma túy là tội phạm, là tệ nạn cần trừng trị. Mục tiêu là giảm số người dùng và trừng phạt hành vi. Đã vậy thì cấm cái nỏ là hợp logic: chặn mọi mắt xích trong chuỗi, gửi 1 thông điệp rõ ràng, làm cho việc chơi tốn kém và rủi ro hơn. Việt Nam, Singapore, Philippines, Nhật Bản, Hàn Quốc đều theo cách này, Trung Quốc cũng vậy nếu chỉ tính phần chất ma túy.
Nhóm kia xem nghiện là 1 vấn đề y tế, coi người nghiện như bệnh nhân. Mục tiêu của họ là giảm số người chết và số người lây bệnh trong cái nhóm đằng nào cũng sẽ dùng dù có cấm hay không, còn chuyện dẹp sạch hành vi dùng thì họ không đặt ra. Nhìn như vậy thì phát ống sạch lại hợp logic, vì người nghiện kiểu gì cũng hút, thà cho họ cái ống sạch để họ khỏi lây HIV cho 5 người khác và để họ còn 1 đường ghé qua chỗ y tế. Canada, Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Bồ Đào Nha theo cách này.
2 cách đó nhắm 2 mục tiêu khác nhau, lấy thước của bên này đo bên kia thì đo kiểu gì cho khớp. Bên giảm tác hại mà bị đo bằng câu “có dẹp được thị trường ma túy không” thì thua, vì họ có nhắm tới chuyện đó đâu. Bên trừng phạt mà bị đo bằng câu “có giảm lây HIV trong người nghiện không” thì cũng thua nốt.
Về bằng chứng khoa học, riêng khoản giảm lây bệnh và giảm chết thì mô hình giảm hại có số liệu khá mạnh, mấy cơ quan y tế lớn của Mỹ và châu Âu đều công nhận. Còn khoản cấm dụng cụ tự nó có làm giảm số người chơi không thì gần như chưa có bằng chứng nhân quả rõ ràng. Mấy nước cấm nặng như Singapore, Nhật Bản đúng là tỷ lệ nghiện thấp thật, khốn nỗi cái đó dính tới cả 1 hệ thống hà khắc và cả văn hóa, khó tách riêng ra là nhờ cấm cái ống.
V - VẬY CÁI GÌ MỚI LÀ GỐC
Cùng 1 cái ống thủy tinh mà thế giới đối xử 3 kiểu trái ngược, nghĩa là cái ống tự nó chẳng mang đạo đức gì, chẳng tốt chẳng xấu, ý nghĩa của nó là do xã hội xung quanh gán cho. Cái ống chưa bao giờ là gốc của vấn đề.
Cái ống chỉ là 1 công cụ, mà công cụ thì thay thế được vô tận. Cấm hết nỏ thủy tinh thì còn giấy bạc, cấm giấy bạc thì còn cái bóng đèn, cái lon nước ngọt, cái chai nhựa. Bịt đường này thì nó mở đường khác, như quả bóng bay, bóp chỗ này thì phình chỗ kia. Dẹp cái ống thậm chí còn chữa ngọn hơn cả dẹp cái chất, vì cái chất ít ra còn trực tiếp gây nghiện, còn cái ống chỉ là vật dẫn, không có nó thì người ta vẫn hút được bằng thứ khác trong 5 phút.
Cái ống chỉ mọc ra ở chỗ nào có sẵn 1 cơn thèm. Dẹp cái ống mà cơn thèm còn nguyên thì người ta quay sang giấy bạc, rồi 1 xưởng khác lại mọc lên thay cái xưởng vừa bị bắt, vì cầu vẫn nằm đó. Mà cái cầu đó tới từ những con người đang kẹt: đứa trẻ cô đơn lớn lên với cái màn hình, người lao động kiệt sức phải mượn đá để cày thêm 1 ca, người vừa ra tù về không còn gì để mất. Chừng nào những người đó còn kẹt thì còn người cần cái ống, còn người cần thì còn người làm ra nó, dù nó là thủy tinh, giấy bạc hay cái gì đi nữa.
VI - CÔNG SỨC CỦA NHỮNG NGƯỜI PHÁ ÁN
Phá được vụ này không dễ chút nào. Từ 10 cái nỏ nhỏ xíu, trinh sát lần ngược suốt mấy tháng, lập cả 1 chuyên án, chứng minh được cái yếu tố “biết” mà mình nói ở trên, để bóc ra cả đường dây hơn 100.000 món, đó là công sức và nghiệp vụ thật. Mấy anh làm mảng tội phạm ma túy chịu cực kỳ nhiều áp lực, nguy hiểm, nhiều khi làm lặng lẽ, mong muốn dẹp cho được ma túy của các anh là hoàn toàn chính đáng. Đợt cao điểm 45 ngày đêm này mình ủng hộ và mình mong nó thắng lớn.
Chính vì vậy mình mới mong công sức ấy đừng bị phí, mong mọi người hiểu sâu hơn chuyện này. Các anh công an đã nhận phần khó và nguy hiểm nhất là chặn nguồn, bắt người nghiện, thu giữ dụng cụ, các anh làm quá tốt rồi. Phần còn lại, là vì sao trong thành phố này lại có nhiều người sa sút tới mức cần tới 100.000 cái ống (thậm chí hơn), thì đó là việc của cả xã hội, của ngành y tế, của trường học và của từng gia đình.