Hôm nay Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh xét xử Bùi Đình Khánh. Trên mạng xã hội người ta đang chửi hắn là máu lạnh, vô cảm, sinh ra đã ác, ra tới tòa mà vẫn cười được. Phẫn nộ, chửi bới là điều dễ hiểu, khi 1 chiến sĩ đã hy sinh và gia đình anh Khải đang đau đớn.
I - CÁI PHẢI LÊN ÁN TRƯỚC
Hành vi của Khánh và đồng bọn không dừng ở 1 vụ buôn ma túy thông thường. Đó là tội ác có chủ ý từ đầu: chuẩn bị súng AK từ năm 2023, dùng ma túy đá trước khi đi giao hàng để sẵn sàng nổ súng và khi bị phát hiện thì chẳng những bỏ chạy mà còn quay lại tấn công lực lượng đang làm nhiệm vụ, khiến Thiếu tá Nguyễn Đăng Khải hy sinh khi mới 29 tuổi.
Anh Khải quê Hưng Yên, sinh ra trong gia cảnh khó khăn, chọn ngành công an để đỡ gánh nặng cho gia đình, chắt bóp từng đồng lương gửi về nuôi em gái ăn học. Gia đình anh sẽ mang nỗi đau này suốt phần đời còn lại, xã hội cũng mất đi 1 người trẻ đã chọn con đường nguy hiểm để phục vụ cộng đồng. Khánh và đồng bọn phải nhận hình phạt nặng nhất mà pháp luật cho phép, chuyện này không có gì phải bàn cãi.
Phần phân tích dưới đây không bớt cho Khánh 1 chút tội nào. Mình viết để hiểu những kẻ như hắn được hình thành ra sao, từ đó mỗi người nhận ra sớm dấu hiệu ở những người quanh mình, trước khi quá muộn.
II - ĐÁ TRONG ĐẦU KẺ CẦM SÚNG
Tối 17/4/2025, Khánh đã thoát được thật. Đằng bị bắt cùng 16 bánh heroin, Hải bị bắt ở trạm thu phí, còn Khánh đã lên xe rời hiện trường, không ai đuổi theo, cũng không ai biết hắn là ai, cứ lái thẳng về Hạ Long là có thể trốn thoát. Vậy mà hắn quay xe lại, đi ngược chiều trên Quốc lộ 18, cầm AK đi về phía tổ công an đang khống chế Hải.
Tại sao Khánh lại làm vậy? Theo hồ sơ điều tra của Công an tỉnh Quảng Ninh, Khánh và đồng bọn đã dùng đá ngay trước khi đi giao hàng.
Đá đâu phải ly cà phê. Người dùng đá thấy mình mạnh, không sợ gì, đối đầu với ai cũng được, chẳng cần tính tới hậu quả. Đá còn gây hoang tưởng, người dùng nhìn ai cũng thấy là kẻ thù, gặp tình huống nào cũng thấy có âm mưu. Khánh khai là tưởng người của Thanh đến cướp hàng và trong cơn phê đá thì có thể hắn đã thấy đúng như vậy thật.
Đá cũng làm người ta mất luôn cái bước cân nhắc trước khi ra tay. Người bình thường khi nảy ra 1 ý nghĩ bậy bạ thì còn tự dừng lại mà nghĩ xem có nên hay không, đá thì xóa sạch cái bước dừng ấy.
Cộng thêm 1 yếu tố pháp lý nữa. Khối lượng ma túy Khánh tham gia là 25 bánh, gấp khoảng 86 lần ngưỡng tử hình theo luật Việt Nam, nghĩa là Khánh biết nếu bị bắt thì 99% là án tử. 1 cái đầu đang bị đá đẩy lên trạng thái không biết sợ, lại gặp đúng tình huống đằng nào cũng chết, thì việc hắn quay lại dễ hiểu hơn nhiều.
4 người cùng dùng đá trước khi đi giao hàng cũng là có tính toán hẳn hoi, chẳng phải tự phát. Trong giới buôn ma túy chuyên nghiệp, dùng đá trước khi đi đánh hàng là cách giữ đầu óc luôn căng lên, sẵn sàng đối đầu nếu có biến. Khánh và đồng bọn đã chủ động đẩy đầu óc mình vào trạng thái sẵn sàng nổ súng từ trước khi sự việc xảy ra.
III - 1 LẦN ĐI TÙ
Năm 2015, lúc 21 tuổi, Khánh đã bị Công an thị xã Đông Triều khởi tố và truy nã về tội Cướp tài sản. Sau đó hắn chấp hành án rồi ra tù.
Người đã đi tù 1 lần nhìn pháp luật bằng con mắt khác hẳn người chưa vào tù bao giờ. Họ biết hồ sơ đã có 1 lần tù thì xã hội chẳng thật lòng cho cơ hội thứ 2, họ biết trong tù ra sao, họ biết đầu hàng chưa chắc đã được nhẹ tội.
Khánh ra tù không có việc làm ổn định, sống với bố mẹ trong căn nhà nhỏ ở ngõ Giếng Đáy. Hắn đã thử làm lại cuộc đời và thất bại. Khi 1 người vừa có tiền án vừa chắc chắn đối diện án tử, cái ý nghĩ thôi thì đầu hàng cho xong gần như không còn, vì họ đã từng đầu hàng 1 lần, đã ra tù, đã làm lại và thất bại, lần thứ 2 chẳng còn ảo tưởng gì nữa.
Giả sử Khánh là 1 người đàn ông 31 tuổi chưa từng phạm tội, đứng trước tình huống đó thì gần như chắc chắn sẽ chạy tiếp. Nhưng Khánh đã có 1 lần đi tù trong đời, nên cái ngưỡng để hắn chống trả cũng khác hẳn.
IV - KHÁNH VÀ HẢI, 2 CON ĐƯỜNG VÀO CÙNG 1 VỤ ÁN
Trong vụ án này có 2 nhân vật chính là Khánh và Hải. Cùng sinh năm 1994, cùng cầm súng, cùng giao hàng, cùng dùng đá nhưng 2 người đến từ 2 hoàn cảnh rất khác nhau.
Hải xuất thân từ 1 gia tộc dính vào ma túy nhiều thế hệ. Cậu ruột của Hải là Ngô Văn Tuyên, người cất giấu 40 bánh heroin nguồn. Mẹ Hải là Ngô Thị Thơ, theo cách nói của báo chí là đại gia ngập trong vàng, bị khởi tố tội Che giấu tội phạm. Vợ Hải, bạn gái Hải, chú họ, anh họ đều bị khởi tố trong cùng vụ án. Hải mua súng AK từ năm 2023, tức là đã có 2 năm chuẩn bị và Hải lớn lên trong 1 môi trường mà cả họ làm ma túy, mẹ giàu lên nhờ ma túy, ai cũng coi đó là chuyện bình thường trong nhà.
Khánh thì ngược lại. Bố mẹ Khánh sống trong căn nhà nhỏ cuối ngõ Giếng Đáy, đến giờ vẫn đóng cửa không muốn gặp ai (có nguồn tin nói bố Khánh mất sớm). Không có dấu hiệu nào cho thấy gia đình Khánh dính vào ma túy từ lâu, Khánh tự xây đường dây rồi lôi cả bác họ vào, biến 1 doanh nhân 58 tuổi thành đồng phạm.
Khánh đến với ma túy theo con đường cá nhân. Hắn cướp tài sản năm 2015, đi tù, ra tù không hòa nhập lại được, rồi leo thang sang ma túy. Hắn còn mua hàng của Hải (cuối tháng 2/2025, Hải bán cho Khánh 200 viên thuốc lắc và 87g ma túy tổng hợp), tức là trong quan hệ này, Khánh thực ra là khách hàng của Hải.
Mạng xã hội đang gộp chung Khánh và Hải vào 1 loại người máu lạnh, trong khi nhìn từ tâm lý tội phạm thì đây là 2 trường hợp khác hẳn nhau và cần cách can thiệp khác nhau. Hải là kiểu điển hình của gia tộc tội phạm, muốn can thiệp thì phải cắt nguồn lực của cả gia tộc và bảo vệ những đứa trẻ sinh ra trong đó. Khánh là kiểu leo thang tội phạm sau khi có tiền án, muốn can thiệp thì cần chương trình tái hòa nhập cho người vừa ra tù, nhất là 6 tháng đến 2 năm đầu, vì đó là quãng thời gian quyết định họ có leo lên tội nặng hơn hay không.
V - 2 DẤU HIỆU TRONG NHÀ
Khi mình gọi 1 người là máu lạnh bẩm sinh, mình đang ngầm tin rằng cái ác có sẵn trong gen của 1 số người, nó chẳng hình thành qua môi trường, cũng chẳng can thiệp được. Niềm tin ấy dễ chịu lắm, vì nó cho mình cảm giác bản thân và những người mình thương không đời nào trở thành kiểu người như Khánh. Nhưng nhìn từ tâm lý tội phạm, hành vi bạo lực thường là kết quả của nhiều yếu tố dồn lại, có thể nhận ra từ trước và đôi khi can thiệp được.
Dấu hiệu đầu tiên là trong nhà có người đang dùng đá. Đấy chẳng còn là thú vui tuổi trẻ nữa, vì đá đang thay đổi cách người đó ra quyết định, dùng càng lâu thì càng khó kìm mình lại. Đến lúc gặp 1 tình huống căng thẳng, họ có thể làm những việc vượt xa cả điều chính họ nghĩ là mình sẽ làm.
Dấu hiệu thứ 2 là trong nhà có người vừa ra tù. 6 tháng đến 2 năm đầu sau khi ra tù là quãng thời gian quyết định họ có leo thang lên tội nặng hơn hay không. Nếu cả nhà coi họ như đồ bỏ đi thì khả năng cao họ sẽ leo thang, vì họ chẳng còn ai để mà quay về.
Khánh đã giết người và đáng nhận án nặng nhất mà pháp luật cho phép. Sự ra đi của Thiếu tá Khải để lại 1 khoảng trống không gì bù đắp được cho gia đình anh và cho cả ngành công an. Mỗi lần nghĩ tới mẹ anh ở Hưng Yên, tới em gái anh chưa kịp lớn lên cùng anh trai, tới người bạn thân còn dang dở 1 lời hẹn đi câu cá, mình tin rằng sự phẫn nộ của xã hội với Khánh là hoàn toàn xứng đáng.
Hiểu kỹ hơn 1 vụ án đôi khi giúp mỗi người cảnh giác hơn với những gì đang diễn ra ngay trong nhà mình. Nếu trong gia đình bạn có ai đang dùng đá, kẹo, ke hoặc vừa ra tù được vài tháng mà đang bị cả nhà lạnh nhạt, gạt ra rìa, thì đó là lúc nên dừng lại và nghĩ cho kỹ.