Năm 2026, C04 công bố thu 1,16 tấn ketamine trên 1 tàu cá. Theo điều tra, lô hàng đi từ vùng biển nước ngoài, qua vùng biển Việt Nam rồi sang nước thứ 3. Đây là con số khổng lồ, lô ấy mà chảy vào nước ta thì hậu quả thảm khốc lắm.
Nhóm nghiên cứu của Đại học Dược Hà Nội và Đại học Queensland từng đo lượng ketamine trong nước thải. Họ lấy mẫu ở 1 hệ thống phục vụ hơn 430.000 dân Hà Nội từ 2018 đến 2023. Lượng ketamine đo được tăng từ 149,7 lên 465,9 mg/ngày/1.000 dân, tới cuối năm 2022 thì trong khu vực nghiên cứu nó đã vượt ma túy đá về lượng đo được. Nghiên cứu này không nói được là 100 người hay 10.000 người dùng, vì 1 nhóm nhỏ dùng nhiều và 1 nhóm lớn dùng ít có thể để lại lượng chất gần giống nhau. Nhưng ít ra cũng thấy ketamine trong nước thải tăng khá rõ qua mấy năm.
Bố mẹ thì vẫn hay nghĩ tới bar, club, mấy tay bán hàng lạ mặt và những đứa nhìn đã thấy ăn chơi. Thực tế có khi bình thường hơn nhiều.
I - CON Ở NHÀ BẠN THÌ MÌNH YÊN TÂM
Con bảo tối nay ngủ nhà thằng A. Thằng A học với nó từ cấp 2, từng sang nhà ăn cơm, bố mẹ mình cũng biết bố mẹ nó. Nghe vậy thường dễ chịu hơn nhiều so với câu “tối nay con đi bar”. Ít ra mình biết nó đang ở đâu, với ai, không chạy ngoài đường lúc 2 giờ sáng.
Nhưng ketamine đâu chỉ có ở bar.
Mình tìm số liệu ở Hồng Kông thì thấy khá lạ. Ketamine từng bùng lên rất mạnh trong giới trẻ ở đó từ đầu những năm 2000, thời đầu gắn nhiều với vũ trường và chỗ chơi đêm. Sau những đợt siết hộp đêm, tỷ lệ người được hệ thống ghi nhận chỉ dùng ma túy ở nhà mình hoặc nhà bạn tăng từ khoảng 43% năm 2008 lên 58% năm 2018. Riêng nhóm dưới 21 tuổi, 1 nghiên cứu khác ghi tỷ lệ dùng ở nhà mình hoặc nhà bạn tăng từ gần 60% năm 2007 lên hơn 80% năm 2015.
Việt Nam chưa có dữ liệu tương tự nên không thể lấy Hồng Kông ra rồi bảo nước mình cũng y hệt. Nhưng những vụ đã bị phát hiện ở đây cho thấy nhà riêng, căn hộ, karaoke, homestay hay biệt thự đều có thể thành chỗ cả nhóm dùng. Trong vụ Trúc Phương, theo cáo trạng, nhóm bạn tổ chức sinh nhật ở nhà riêng tại Thủ Đức và chuẩn bị sẵn bóng cười, ketamine cùng 1 số chất khác.
Nên con không đi bar thì chỉ nói được đúng 1 chuyện là nó không ở bar. Nó chơi ke ở nhà bạn thì bố mẹ biết bằng cách nào? 5, 6 đứa ngồi trong phòng, mở nhạc, gọi đồ ăn, 1 đứa mang theo ít hàng, vài đứa đã thử từ trước. Đứa còn lại nhìn quanh toàn người quen, chẳng thấy cảnh nào giống mấy chuyện người lớn vẫn kể về ma túy. Nó rất dễ nghĩ chắc cũng không đến mức ghê gớm như mình từng nghe.
II - ĐỨA NÀO ĐƯA CHO CON
Phụ huynh thường được dạy về ma túy theo 1 kịch bản: có 1 kẻ xấu tìm cách dụ trẻ. Nên mình dặn con không nhận đồ của người lạ, tránh mấy đứa bán hàng, đừng đi vào chỗ phức tạp.
Số liệu ở nhiều nước về chuyện ai đưa hàng thì lại khác hẳn. Khảo sát ở Anh tính đến tháng 3/2025 ghi nguồn phổ biến nhất là bạn bè, hàng xóm hoặc đồng nghiệp, khoảng 43,5%. Ở Úc, 61% người dùng cần sa trong khảo sát năm 2022, 2023 nói thường lấy từ bạn. Với nhóm lạm dụng thuốc giảm đau kê đơn ở Mỹ, hơn 1/2 từng nhận miễn phí từ bạn hoặc người thân, mua từ người bán hay người lạ chỉ chiếm 1 phần nhỏ.
Mấy con số đó không phải ketamine ở Việt Nam nên không thể bê nguyên sang nước mình. Ở châu Á thì có mấy nghiên cứu sát hơn. Trong 1 mẫu 276 người dùng các loại chất mới ở Thượng Hải, 59,1% nói họ được bạn giới thiệu lần đầu, 40,9% qua bạn tình. Ở Hồng Kông, các cuộc phỏng vấn người dùng ketamine cũng gặp nhiều chuyện chia nhau trong nhóm bạn, có người được cho thử rồi dùng thường xuyên hơn, tới lúc ấy mới tìm tới người bán chuyên nghiệp.
Vậy là lần đầu của 1 người trẻ đôi khi chẳng có cảnh ai đứng dụ ở cổng trường. Nó ngồi cạnh thằng bạn chơi với mình 5 năm. Thằng kia kẻ xong 1 đường rồi bảo thử đi, bọn tao chơi mấy lần rồi. Xung quanh 3 đứa khác vẫn cười nói bình thường. Không ai nằm co giật, không ai trông giống mấy hình trên áp phích tuyên truyền. Với 1 đứa 17 hay 20 tuổi, mấy đứa đang ngồi ngay trước mặt có khi thuyết phục hơn lời người lớn nói từ mấy năm trước.
Các nghiên cứu về chuyện chuyền hàng giữa người quen còn ghi nhận 1 kiểu nghĩ rất hay gặp: thằng này tao biết, nó không chơi hàng bẩn đâu, nó vừa dùng xong còn ngồi đây, bạn nó mua chỗ này lâu rồi. Người ta lấy độ thân với người đưa để đo luôn độ an toàn của thứ mình sắp dùng. Mình có thể biết rất rõ thằng đang cầm gói bột, còn trong gói bột là gì thì chịu.
Bố mẹ cũng dễ yên tâm theo kiểu ấy. Thằng này nhà tử tế, con bé kia học giỏi, nhóm này chơi với nhau lâu rồi. Cuối cùng mình nhìn lý lịch mấy đứa bạn rồi nghĩ cả buổi tụ tập chắc cũng ổn.
III - ĐI TIỂU LIÊN TỤC
Ketamine có thể gây tổn thương đường tiết niệu. 1 phân tích năm 2022 lấy dữ liệu triệu chứng từ hơn 4.300 bệnh nhân liên quan tới ketamine ghi 77,1% tiểu nhiều lần, gần 70% tiểu gấp, 58% tiểu đêm và khoảng 60% đau vùng bàng quang hoặc trên xương mu. Dung tích bàng quang chức năng gộp của nhóm bệnh chỉ còn khoảng 95 ml, trong khi người bình thường chứa được vài trăm ml mới phải đi tiểu.
Thành ra có người trẻ cứ 15, 20 phút lại đi vệ sinh, đang ngồi xe phải tìm chỗ dừng, đêm dậy vài lần. Có người tiểu buốt, đau bụng dưới, nặng hơn thì tiểu ra máu.
Nhưng thấy con đi tiểu nhiều rồi quay sang hỏi “mày chơi ke phải không” thì hơi buồn cười. Những triệu chứng này có cả đống nguyên nhân khác, nhiễm trùng tiểu, bàng quang tăng hoạt, bệnh thận và nhiều bệnh khác cũng gây ra được. Cũng chẳng có dấu hiệu bên ngoài nào để bố mẹ nhìn vào là biết chắc con bị viêm bàng quang do ketamine.
Cần để ý hơn nếu chuyện ấy kéo dài hoặc cứ khỏi rồi lại bị. 1 người 20 tuổi trước đây đi xe 3 tiếng bình thường, mấy tháng nay cứ 30 phút lại phải tìm nhà vệ sinh, đêm dậy liên tục, kêu tiểu buốt hoặc đau dưới bụng, đi khám, uống thuốc rồi ít lâu sau lại bị. Nếu cấy nước tiểu nhiều lần mà không thấy vi khuẩn thì bác sĩ sẽ cần tìm thêm nguyên nhân. Trong 1 nhóm 318 bệnh nhân trẻ bị bệnh đường tiết niệu liên quan tới ketamine, chỉ khoảng 5% có vi khuẩn trong nước tiểu.
Cấy âm tính thì vẫn chưa nói được là do ke. Nhưng 1 người trẻ bị dai dẳng hết đợt này tới đợt khác mà cứ uống hết kháng sinh rồi thôi thì cũng không ổn.
1 nghiên cứu ở Đài Loan trên 106 người dùng ghi nhóm có triệu chứng bắt đầu gặp vấn đề đường tiểu sau khoảng 24,7 tháng sử dụng. Dĩ nhiên không phải cứ đủ 2 năm là bàng quang bắt đầu có bệnh, có người gặp sớm hơn nhiều, có người muộn hơn. Trong 1 khảo sát ở Anh, 251 người có dữ liệu theo dõi thì 51% nói triệu chứng đỡ hơn sau khi ngừng ketamine. Khi bệnh đã tới mức bàng quang xơ và co nhỏ, có người phải tạo hình bàng quang bằng ruột, thậm chí có ca phải cắt bỏ.
Con có những biểu hiện như vậy thì cứ đưa đi khám tiết niệu. Nếu gia đình biết, hoặc có lý do cụ thể để nghi con dùng ketamine, thì nói với bác sĩ luôn, vì chuyện dùng chất đâu có hiện lên mặt để bác sĩ nhìn là biết.
IV - CON CÓ TÂM SỰ VỚI BỐ MẸ KHÔNG?
Giả sử tối nay con nói: con có thử ke vài lần.
Nhiều ông bố bà mẹ chắc phản ứng na ná nhau: tát bốp 1 cái, đập bàn đập ghế, “điện thoại đâu đưa đây”, “đứa nào cho mày”, “mày dùng mấy lần rồi”, “trong phòng còn gì nữa”… Sau đó lục ba lô, xem tin nhắn, cấm ngủ nhà bạn, cắt tiền, bật định vị cả ngày. Có nhà còn mua que thử về tự kiểm tra.
Quản con không phải chuyện xấu. Đứa 16 tuổi vẫn cần giờ về nhà, giới hạn tiền tiêu và luật của gia đình. Nhưng bố mẹ biết chuyện của con nhiều khi là vì nó vẫn muốn nói chuyện, tâm sự với mình, chứ đâu phải vì mình dò giỏi.
Năm 2000, Stattin và Kerr (2 nhà tâm lý học Thụy Điển) nghiên cứu 703 đứa trẻ 14 tuổi. Họ thấy bố mẹ biết con đi đâu, chơi với ai, đang làm gì phần lớn là nhờ con tự kể. Các nghiên cứu sau đó ở nhiều nước cũng thường ra kết quả tương tự. Gần đây có 1 tổng hợp hơn 500 nghiên cứu, hơn 2 triệu người, vẫn cho thấy chuyện con tự nói liên quan chặt tới việc dùng chất hơn là chuyện bố mẹ hỏi liên tục hay đặt thêm luật.
1 nghiên cứu ở Hà Lan theo dõi 497 thiếu niên cùng bố mẹ trong 3 năm cũng thấy đứa nào thấy bố mẹ xâm phạm riêng tư nhiều hơn thì 1 năm sau bố mẹ lại báo là biết ít hơn về đời sống của con. Cài thêm ứng dụng định vị đâu có làm con tự dưng muốn nói chuyện với mình nhiều hơn.
Hiệp hội Nhi khoa Mỹ cũng không khuyến nghị phụ huynh tự xét nghiệm ma túy cho con tại nhà như 1 cách quản lý thường xuyên. Kết quả có thể bị đọc sai, chưa có bằng chứng tốt cho thấy làm vậy giúp trẻ bớt dùng, mà thử lén thì rất dễ làm cả nhà chuyển sang soi nhau.
Thử nghĩ lần đầu con nói nó đã thử chất cấm. Nó vừa nói xong thì điện thoại bị tịch thu, phòng bị lục, 4 đứa bạn bị gọi tới nhà chửi cho 1 trận. Bị 1 lần như thế, lần sau có chuyện nó chưa chắc đã dám kể nữa.
V - DỌA THẬT KINH CHƯA CHẮC NÓ ĐÃ DỪNG
Người lớn phát hiện con dùng ma túy thường muốn tìm ảnh bàng quang bị phá hủy, ảnh người chết, án tù rồi cho con xem hết. Cũng dễ hiểu, mình muốn nó sợ. Mỹ từng thử những chương trình rất lớn theo kiểu này.
D.A.R.E. (chương trình phòng chống ma túy trong trường học ở Mỹ) từng được dạy ở hàng chục nghìn trường. Sau này người ta gom các nghiên cứu lại xem học sinh học xong có bớt dùng chất hay không thì kết quả gần như bằng 0. Scared Straight còn tệ hơn. Chương trình này đưa thanh thiếu niên vào nhà tù để phạm nhân dọa cho sợ. Kiểm tra qua 9 nghiên cứu có nhóm so sánh thì nhóm từng tham gia về sau lại có nguy cơ phạm pháp cao hơn khoảng 68%.
Dọa vẫn có tác dụng với 1 số đứa, nhưng dọa không phải thuốc chữa. Có người tiểu ra máu rồi vẫn chơi tiếp, có người đau quặn xong vài tiếng sau lại dùng. Cho con xem ảnh mồm lở, răng rụng, bàng quang hư hại rồi nghĩ thế là đủ thì đơn giản quá. Nó còn cần biết bỏ bằng cách nào, khám ở đâu, nói với ai, và có người nào ngồi cùng nó làm mấy việc ấy hay không.
D.M. Turner là người viết rất nhiều về ketamine, tự quan sát việc dùng của chính mình và còn cảnh báo người khác về chuyện lệ thuộc. Năm 1997, ông chết đuối trong bồn tắm, gần đó có ketamine. Turner thừa biết thứ mình dùng có thể gây ra chuyện gì.
Nếu chẳng may con đã dùng chất cấm thì trước hết cần biết nó đã dùng tới đâu, dùng với ai, bao lâu rồi, sức khỏe hiện giờ thế nào, có đồng ý đi khám hay gặp người có chuyên môn không. Mấy chuyện này bố mẹ vẫn phải hỏi chính nó.
Cũng đừng thấy con đi tiểu nhiều mà nghĩ ngay tới ke, nó ngủ nhà bạn cũng chưa nói lên gì cả. Nhưng 1 đứa 18, 20 tuổi bỗng đổi giờ giấc, ngủ ngoài nhiều hơn trước, tiền tiêu khác đi, vài tháng liền cứ chạy vào nhà vệ sinh, đau bụng dưới hoặc chữa đường tiểu mãi không khỏi thì bố mẹ nên hỏi kỹ xem dạo này nó đang sống thế nào.
Có khi tối qua nó chẳng đi bar nào cả.