Tháng 11 năm 1838, Charles Darwin cầu hôn Emma Wedgwood. Emma là con gái của cậu ruột ông, tức là em họ, dù cô lớn hơn ông 1 tuổi. Năm trước đó anh cả của Emma đã cưới chị gái của Darwin, nên Emma còn là em gái của anh rể ông nữa.
Trong thư báo tin cho thầy mình là Charles Lyell, Darwin kể ra từng mối 1: cô ấy là em họ ông, là em gái của người bạn thân của ông, là em gái của người đã cưới chị ông, “nên chúng tôi gắn với nhau bằng rất nhiều mối dây”. Bố của Emma thì khóc vì mừng. Ông viết cho bố của Darwin: “Anh vừa gả đi 1 đứa con gái, giờ đến lượt tôi”. Còn Emma bảo đám này “ai cũng gán ghép cho chúng tôi, nên dù không thích nhau chúng tôi cũng chẳng thoát được”. Họ cưới ngày 29 tháng 1 năm 1839. Đến ông mục sư làm lễ cũng là anh em họ của cả cô dâu lẫn chú rể [1]. Đám cưới ấy, từ cô dâu, chú rể tới người đứng làm lễ, toàn người 1 nhà!
Mình xin hỏi: bây giờ nghe chuyện cưới em họ thì ai cũng thấy ghê, vậy sao hồi ấy cả 2 nhà mừng đến phát khóc? Mà đây đâu phải nhà quê ít học gì, nhà Darwin và nhà Wedgwood thuộc hàng giàu và có học nhất nước Anh thời đó.
I - CÀNG GIÀU CÀNG HAY LẤY NHAU TRONG HỌ
Năm 1874, George Darwin, con trai của Charles, xin được số liệu của cơ quan hộ tịch. Anh viết cho bố rằng ở “hạng người như nhà mình”, chuyện cưới anh em họ nhiều ít nhất gấp 3 lần so với tầng lớp dưới [2].
Chưa yên tâm, George tự đi đếm. Và anh thấy rằng, trong giới quý tộc có khoảng 4,5% đám cưới là giữa anh em họ đời thứ nhất, giới địa chủ và nhà giàu thành thị là 3,5%, dân nông thôn 2,25%, còn tính chung cả London thì chỉ 1,15%. Anh lại nhờ 1 người em họ đi hỏi thợ gốm lành nghề ở vùng Potteries, được 149 cặp vợ chồng, không có cặp nào là anh em họ. Hỏi thêm thì người ta bảo ở chỗ họ không ai làm thế cả [3].
Riêng trong những gia tộc lớn như Darwin và Wedgwood, theo Adam Kuper đếm được, cứ 10 đám cưới thì hơn 1 đám là với anh em họ đời thứ nhất hoặc thứ 2. Số đám cưới với anh rể, em dâu, chị dâu cũng nhiều ngang thế. Cộng lại thì khoảng 1 trong 5 đám cưới là lấy người trong nhà [4]. Nhà càng giàu thì càng hay lấy nhau trong họ.
II - CƯỚI ĐỂ GIỮ VỐN
Theo mình, lý do đầu tiên là tiền. Nước Anh đầu thế kỷ 19 chưa có kiểu công ty mà người góp vốn chỉ mất phần mình góp [5]. Làm ăn thời đó là mấy người hùn vốn với nhau, lỗ thì đền bằng cả gia sản. Hùn kiểu ấy thì phải tin nhau tuyệt đối, mà tin ai cho bằng anh em trong nhà!
Ông nội chung của Darwin và Emma là Josiah Wedgwood, người lập ra hãng gốm Wedgwood. Hồi trẻ ông muốn cưới cô em họ. Bố cô là 1 chủ lò gốm khá giả, ông bắt Josiah chờ nhiều năm, đến khi nào có đủ 4.000 bảng để đặt ngang với số tiền ông sẽ cho con gái thì mới gả. Năm 1764 Josiah cưới được vợ. Xưởng của ông về sau dùng toàn người nhà: anh trai làm đại diện ở London, cháu ruột giữ sổ sách, 1 người em họ trông coi xưởng [6].
Nhà Rothschild còn làm tới hơn. Bố mất, 5 anh em trai giữ 5 chi nhánh ngân hàng ở Frankfurt, Vienna, London, Naples và Paris, lãi chia chung, lỗ chịu chung. Họ tin nhau tới mức có lúc người anh ký giả chữ ký của người em trên mấy tờ hối phiếu mà ông em quên ký. Năm 1824, người em út là James cưới con gái của anh trai mình. Từ đó tới năm 1877, trong họ có 36 người đàn ông dòng nội lấy vợ thì 30 người lấy chị em họ, tức cứ 6 ông thì 5 ông cưới người nhà! Con trai chi nhánh này cưới con gái chi nhánh kia, để 5 chi nhánh không tách ra làm ăn riêng [7].
Con gái nhà giàu đi lấy chồng thì mang theo vốn. Gả cho người ngoài là vốn ra khỏi họ, gả cho cháu mình thì nó quay về. Bố của Emma nói “giờ đến lượt tôi” cũng là nghĩa ấy. Nhà Darwin vừa gả 1 cô sang nhà Wedgwood, nay nhà Wedgwood gả lại 1 cô sang nhà Darwin, thế là hoà, không nhà nào thiệt.
III - NGOÀI EM HỌ THÌ BIẾT CÔ NÀO
Nhưng nếu chỉ vì tiền thì các ông bố sắp đặt là xong, đâu cần đôi trẻ ưng nhau. Mà Darwin thì hồi hộp tới phát đau đầu trước hôm ngỏ lời, còn Emma nhận lời ngay.
Trai gái nhà tử tế thời đó muốn gặp nhau phải có người lớn ngồi kèm. Riêng anh chị em họ thì được chơi với nhau thoải mái từ bé [8]. Nhà Darwin và nhà Wedgwood ở cách nhau 25 dặm, qua lại suốt [9]. Bạn thử nghĩ, 1 cậu trai 29 tuổi vừa đi biển 5 năm về như Darwin thì biết kỹ được cô gái nào ngoài mấy cô em họ?
Thêm nữa, đám nhà giàu mới nổi này khó kiếm chỗ gả con. Quý tộc coi họ là dân buôn. Họ thì không muốn gả con xuống cho thư ký hay chủ tiệm. Nhiều nhà lại theo những giáo phái nhỏ, cưới người khác đạo là chuyện khó. Số người vừa cùng hạng vừa cùng đạo còn lại rất ít và phần lớn số đó là họ hàng [10].
Lấy người trong họ thì cũng khỏi lo nhà chồng thế nào. Bố chồng của Emma là bác rể, chị chồng đã là chị dâu từ trước. Cô về nhà chồng mà như về nhà mình, toàn gặp người quen.
IV - DARWIN LO CHO CON
Tuy nhiên, về sau chính Darwin lại lo. Mẹ ông ốm yếu suốt và mất khi ông 8 tuổi. Mẹ ông và Emma đều là người nhà Wedgwood, mà nhà Wedgwood nổi tiếng hay bệnh. Con ông cũng hay ốm, cứ mỗi lần như thế ông lại ngờ là tại bố mẹ chúng lấy nhau gần quá [11].
Ông cũng chính là người nghiên cứu chuyện này trên cây cỏ và gia súc. Năm 1868 ông viết rằng gần như đã chứng minh được 1 quy luật lớn của tự nhiên: lai với giống không gần mình thì có lợi, còn lai gần qua nhiều đời thì rất hại [12].
Năm 1870, Darwin nhờ ông hàng xóm làm nghị sĩ đề nghị đưa vào cuộc tổng điều tra dân số 1 câu hỏi: vợ chồng anh chị có phải anh em họ không. Nghị viện bác, 92 phiếu chống, 45 phiếu thuận. Theo George kể thì cả phòng họp cười ồ, bảo không rảnh đi thoả mãn tò mò của mấy ông triết gia [13]. Darwin bèn giao việc cho George tự điều tra.
George đếm 18.528 tin cưới đăng trên báo để ước xem bao nhiêu cặp là anh em họ. Rồi Darwin đích thân viết thư cho giám đốc các nhà thương điên lớn, hỏi bao nhiêu bệnh nhân có bố mẹ là anh em họ. Câu trả lời là 3 đến 4%, gần ngang với tỷ lệ cưới anh em họ ở ngoài. Darwin viết cho con: “Vì Chúa, hãy đặt vào chỗ nào thật dễ thấy 1 câu rằng kết quả của con cho thấy cưới gần, xét về bệnh điên, không thể hại gì nhiều”. George làm theo [14].
George còn viết thêm rằng cưới anh em họ có thể hại cho nhà nghèo, con cái ăn đói mặc rách, chứ nhà khá giả thì gần như không sao. Darwin đồng ý. Trong lần tái bản sau, ông sửa luôn câu quy luật lớn của mình cho nhẹ đi, thành mọi sinh vật đều được lợi nếu THỈNH THOẢNG lai với cá thể không gần mình [15].
Số liệu của George là thật, cách đếm của anh còn là 1 trong những cuộc điều tra thống kê xã hội đầu tiên ở Anh. Nhưng người ra đề lại chính là người lo nhất về câu trả lời. Ông giao cho con trai mình làm rồi giục nó in câu kết luận lên chỗ dễ thấy. Và kết luận cuối cùng là chuyện ấy chỉ hại cho nhà người khác, nhà mình thì không sao!
Ngày nay người ta tính được là con của 2 anh em họ có nguy cơ dị tật bẩm sinh cao hơn bình thường khoảng 1,7 đến 2%, nguy cơ chết trước tuổi trưởng thành cao hơn khoảng 4,4%. Lặp lại nhiều đời thì cao hơn nữa [16]. Tức là George không sai quá xa, có điều vẫn là có hại.
V - THÔI CƯỚI EM HỌ VÌ KHÔNG CÒN CẦN
Suốt thế kỷ 19, trong giới nhà giàu ở Anh cứ khoảng 20 đến 25 đám cưới thì có 1 đám giữa anh em họ. Sang thập niên 1930, con số là 1 trong 6.000. Thập niên 1960, khảo sát ở 1 khu trung lưu của London ra 1 trong 25.000 [17].
Kuper cho rằng y học chỉ góp 1 phần nhỏ vào chuyện này. Từ giữa thế kỷ 19 nước Anh có luật cho lập công ty mà người góp vốn chỉ mất phần mình góp, rồi có sàn chứng khoán ở khắp các tỉnh. Gọi được vốn của người lạ thì không cần cưới để giữ vốn nữa. Nhà giàu cũng đẻ ít đi, giữa thế kỷ 19 mỗi người có khoảng 40 anh chị em họ thì cuối thế kỷ chỉ còn chừng 12, mà 1 nửa trong đó lại cùng giới với mình. Rồi Thế chiến I giết rất nhiều con trai của đúng những nhà này [18]. Tóm lại, người ta thôi cưới em họ vì không còn cần nữa, rồi sau đó mới thấy ghê.
Leonard Darwin, 1 người con trai khác của Charles và Emma, về sau làm chủ tịch Hội Giáo dục Ưu sinh và lên tiếng phản đối chuyện anh em họ lấy nhau. Vợ ông cũng là người trong họ [19]. Mình không biết ông nghĩ gì về bố mẹ mình lúc nói những lời ấy.
Nguồn:
[1] - Incest and Influence: The Private Life of Bourgeois England - Adam Kuper, phần Prologue: Darwin’s Marriage. [2], [4], [8], [10] - Incest and Influence - Adam Kuper, phần Introduction. [3], [11], [12], [13], [14], [15] - Incest and Influence - Adam Kuper, chương 3 The Science of Incest and Heredity. [6], [7], [9] - Incest and Influence - Adam Kuper, chương 4 The Family Business. [5], [16], [17], [18], [19] - Incest and Influence - Adam Kuper, phần Coda: The End of the Line.