Cậu thí sinh Olympia có thể không biết kiểu chào ấy là của Hitler. Theo mình thì không biết vẫn sai, vì nghĩa của 1 cử chỉ đâu do người giơ tay quyết định. Có điều sai ở cánh tay thì sửa ở cánh tay, người lớn chửi sang cả con người em là mắc thêm 1 cái sai khác.
I - 2 GIÂY TRÊN SÓNG TRỰC TIẾP
Sáng 1/11/2026, ở chung kết Olympia, 1 thí sinh lớp 12 chuyên Hóa vừa đoán trúng chướng ngại vật thì đập tay lên ngực, phóng thẳng tay ra trước, giữ chừng 2 giây. Lúc ấy biển Bình Sơn đông nghịt 10.000 người quê nhà đang vẫy cờ cổ vũ em, cả nước đang xem trực tiếp. Mình xem lại video VTV đăng thì thấy em làm có chủ ý, tay không tự vung lên. Tới trưa, ảnh chụp màn hình đã lan ầm ầm khắp Facebook, Threads, TikTok…
Dân mạng chia 2 phe, cãi nhau to phải biết, mà cũng chỉ quanh đúng 1 câu hỏi: em có biết hay không. Phe bênh vực xin “đừng đẩy cao vấn đề, có thể cái vung tay 65 độ từ ngực ra thể hiện sự quyết tâm thôi, các cháu còn non nớt”. Người khác thêm vào: “các trường học ở Vietnam không dạy về vấn đề này, sao bắt các cháu phải biết”. Phe kia gạt phắt đi: hoặc dốt lịch sử hoặc thần tượng Đức Quốc Xã, “chỉ có 2 lý do đó thôi, chứ chẳng thể nào là hưng phấn nhất thời được”.
Có người đứng giữa, nói 1 câu: “các cháu biết 1 (Elon Musk) mà không biết 10”. Em biết cái dáng tay, chưa chắc đã biết lịch sử của nó (mọi người thử nhớ lại hồi 17 tuổi, mình biết gì về Hitler ngoài cái ria mép?). Mà cả 2 phe đều đang cãi chuyện trong đầu em, chuyện chả ai nhìn thấy, trong khi cả nước chỉ nhìn thấy cánh tay thôi.
II - CÁI DÁNG TAY ĐÃ CÓ CHỦ TỪ LÂU
Năm 1892, ở Mỹ, 1 tờ tạp chí thiếu niên soạn chương trình chào cờ cho học sinh cả nước: đến chữ “to my Flag” trong lời thề thì duỗi thẳng tay phải về phía lá cờ (kiểu chào này về sau mang tên Bellamy, ông mục sư soạn lời thề). Suốt 50 năm, sáng nào học sinh Mỹ cũng giơ tay như thế, chẳng em nào nghĩ tới Hitler, vì năm 1892 Hitler mới 3 tuổi chứ mấy.
Rồi Mussolini, rồi Hitler lấy đúng dáng tay ấy làm kiểu chào bắt buộc. Ở Đức, công chức phải chào, dân thường bị ép chào thay câu chào hỏi hằng ngày, miệng hô tên lãnh tụ.
Tháng 6/1942, Mỹ đánh nhau với phe Trục đã được nửa năm, Quốc Hội Mỹ vẫn còn ghi động tác duỗi tay vào luật chào cờ. Tới tháng 12/1942 thì phải sửa luật. Học sinh Mỹ chẳng làm gì sai, dáng tay của các em vẫn y như 50 năm trước. Ngặt cái từ khi cả nước Đức giơ tay như thế, ai nhìn cái dáng tay ấy cũng thấy Hitler trước.
Chữ Vạn trên chùa mình là chữ của nhà Phật, cả nghìn năm nay chẳng dính gì tới Quốc Xã. Ấy vậy mà năm 2016, cơ quan bản đồ Nhật vẫn phải tính bỏ ký hiệu chữ Vạn đánh dấu chùa trên bản đồ cho khách nước ngoài, sợ khách tưởng là chữ thập ngoặc. Nhiều người phản đối, có vị sư bảo nên giải thích cho khách hiểu thì hơn. Thương chữ Vạn đến mấy, người ta vẫn phải tính tới chuyện khách nhìn vào sẽ thấy gì.
Katidis, cầu thủ 20 tuổi của Hy Lạp, cũng từng ăn mừng bàn thắng đúng bằng động tác này hồi 2013 (lại trúng hôm Hy Lạp tưởng niệm 70 năm người Do Thái Hy Lạp bị đưa đi trại tập trung). Cậu xin lỗi, bảo mình không phải phát xít, nếu biết nghĩa thì đã không làm. Ông thầy người Đức bênh vực học trò, bảo cậu chắc thấy trên mạng rồi làm theo. Liên đoàn bóng đá Hy Lạp vẫn cấm cậu suốt đời khỏi đội tuyển quốc gia.
III - TAY GIƠ LÊN TRƯỚC KHI ĐẦU KỊP NGHĨ
Lúc thắng, cơ thể người ta tự vươn ra, học sinh giỏi cũng thế. Ở Paralympic 2004, các nhà tâm lý chụp ảnh võ sĩ judo ngay sau trận, thấy người mù bẩm sinh, chưa từng nhìn thấy ai ăn mừng, thắng xong cũng ngửa đầu, ưỡn ngực, giơ tay y như người sáng mắt. Cái giơ tay lúc thắng có sẵn trong người, chẳng ai phải dạy.
Còn giơ theo dáng nào thì người ta bắt chước cái dáng mắt đã xem nhiều nhất. Tháng 1/2025, ở buổi mừng Trump nhậm chức, Elon Musk đập tay lên ngực rồi phóng thẳng tay ra, đoạn video ấy lan khắp mạng. Cậu thí sinh làm đúng trình tự ấy, đập ngực trước rồi mới phóng tay. Em học được cái dáng tay qua màn hình, chưa chắc đã có ai kể cho em nghe lịch sử của nó đâu.
IV - NGƯỜI LỚN CHỬI SANG CẢ CON NGƯỜI
Bạn lướt qua mấy bài đăng lại ảnh chắc cũng thấy, nhiều người không dừng ở cánh tay. Comment chê em “dốt nát về lịch sử”, “thần tượng Đức Quốc Xã”, rồi chê sang cả “bụng to như cái trống”, “ngạo mạn”, có người phán luôn “này là hết cửa du học rồi”.
2 nhà tâm lý Mỹ là Edward Jones và Victor Harris từng làm 1 thí nghiệm hồi 1967: cho sinh viên đọc 1 bài luận ca ngợi Fidel Castro (lãnh tụ cộng sản Cuba), rồi đoán xem người viết có thích Castro thật không. Dù được báo trước là người viết bị thầy bắt viết theo lập trường ấy, sinh viên vẫn đoán người viết thích Castro như đúng rồi. Người ta thấy 1 hành vi là đọc ngay ra bản chất con người, quên mất người ta làm thế trong hoàn cảnh nào.
Phe “chỉ có 2 lý do” cũng y như mấy sinh viên đọc bài về Castro. Có phút ăn mừng sau câu khó nhất trận, có đoạn video Musk chạy khắp mạng, có 10.000 người quê nhà đang nhìn, mà người ta vẫn kết luận ngay là dốt hoặc thần tượng Quốc Xã. Chê tới cái bụng, cái mặt thì càng xa cánh tay.
Ông bà mình dạy đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại. Hoàng tử Harry hồi 2005 mới 20 tuổi, mặc đồ lính Quốc Xã đi dự tiệc hóa trang, ảnh lên báo. Phía hoàng gia Anh xin lỗi ngay, nhận đó là 1 bộ đồ chọn tồi. Giới Do Thái ở Anh, từ 1 giáo sĩ tới hội đồng đại diện người Do Thái, đều bảo đã xin lỗi rồi thì nên nhận.
Musk thì chối cãi, bảo người ta chơi bẩn, 2 hôm sau có nhóm chiếu ảnh ông giơ tay lên tường nhà máy Tesla ở Đức kèm chữ “Heil Tesla”.
Bên Đài Loan, cuối năm 2016, học sinh 1 trường cấp 3 mặc đồ Quốc Xã diễu hành trong lễ hội của trường. Hiệu trưởng từ chức, còn bà Thái Anh Văn, Tổng thống Đài Loan khi ấy, nói: “đây không phải lỗi của học sinh, đó là lỗi của người lớn chúng ta”. Cậu thí sinh Olympia mới 17 tuổi. Người cần đứng ra giải thích trước là VTV và nhà trường, những người lớn đứng sau chương trình ấy.
Ngày 22/12/1942, Quốc Hội Mỹ không phạt em học sinh nào cả. Họ chỉ sửa luật chào cờ, bỏ đoạn duỗi tay. Từ đấy, chào cờ là đứng, đặt tay phải lên ngực…
P/S: So kỹ với kiểu chào Quốc Xã chuẩn thì động tác của em khác ở 2 chỗ: tay giơ dốc hơn và có cú đập ngực trước, đúng kiểu Musk.