Tháng 10/2026, cả mạng cãi nhau chuyện Bộ Y tế đề xuất cho người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến tạng, mình lại nhớ tới chị Nguyễn Thị Hồng Nhí Em, 1 người mẹ ở An Giang.
Cuối năm 2024, con trai chị là em N.P.K., 18 tuổi, bị chấn thương sọ não, các bác sĩ Bệnh viện Thống Nhất cấp cứu hết sức mà không cứu được, rồi xác định em đã chết não. Lúc đầu chị không đành lòng, cứ năn nỉ bác sĩ cứu con. Nghĩ lại, chị đồng ý cho hiến tạng, mong con có phước đức, giúp được người khác. Nhờ thế mà 7 người bệnh ở cả 3 miền được cứu sống, nhỏ nhất là 1 em bé hơn 1 tuổi được ghép gan.
Vậy mà ở quê, hàng xóm đồn chị “bán nội tạng con trai”. Chị kể với báo: “Tôi có giải thích người ta cũng không hiểu nên chỉ biết đóng cửa khóc.”
Vừa mất con xong, lại phải đóng cửa khóc vì bị coi là kẻ bán con. Chẳng lẽ ở nước mình, cho đi lại thành cái tội? Mà vì sao lại thế?
I - CHẲNG AI CHO KHÔNG AI CÁI GÌ
Người Việt mình có câu “chẳng ai cho không ai cái gì”. Câu ấy vốn là kinh nghiệm sống, ai từng đi làm giấy tờ, đi khám bệnh đều thấm thía. Nhưng nghe mãi thì mình quen nhìn ai cũng thấy có tính toán. Thấy ai tốt bất thường, việc đầu tiên mình nghĩ là người ta được cái gì trong đó.
Mà thử đặt mình vào chỗ bà con ở quê. 1 nhà trong xóm có con chết ở bệnh viện trên thành phố, rồi nghe đâu nội tạng của nó đã được mổ ra cho người khác. Chuyện ấy không ai trong xóm từng thấy, cũng chưa ai giải thích cho họ chết não là gì, hiến tạng là gì. Cái duy nhất họ hiểu được ngay là tiền. Gặp chuyện lạ thì người ta lấy chuyện quen nhất ra mà so.
Dư Hoa có cuốn Chuyện Hứa Tam Quan bán máu, kể 1 vùng quê bên Tàu nghèo đến mức đem máu đi bán là chuyện thường ngày.
Ông chú của Hứa Tam Quan nói: “ở địa phương này đàn ông chưa bán máu bao giờ đều không lấy được vợ”. Lấy vợ, làm nhà đều nhờ tiền bán máu. Ở chỗ nhà nghèo chỉ còn cái thân để bán, thì thấy ai đem thân thể con mình cho người khác, người ta nghĩ ngay tới chuyện bán.
Hàng xóm của chị chưa chắc đã ác. Họ không tin nổi trên đời lại có người cho không.
II - TOÀN THÂY VÀ MÁU MỦ
Chưa kể người Việt mình xưa nay muốn người chết phải được toàn thây. Ông bà mình coi chết không toàn thây là chuyện đau đớn, là câu người ta dùng để rủa nhau. Cha mẹ đưa con về với tổ tiên thì phải đưa cho nguyên vẹn. Đồng ý cho bác sĩ mổ lấy tạng của đứa con vừa mất, trong mắt nhiều người là làm điều trái đạo.
Người Việt cũng tin “1 giọt máu đào hơn ao nước lã”. Cho thì cho người nhà. Bố mẹ cắt gan cho con, anh cho em quả thận, ai cũng thấy là thương.
Theo số liệu của Bộ Y tế, đến tháng 3/2026 cả nước có hơn 11.000 ca ghép tạng, mà hơn 91% là lấy từ người hiến còn sống, phần lớn là người nhà cho nhau. Lấy từ người chết não chỉ chưa tới 9%. Năm 2025 cả nước mới có 66 ca hiến từ người chết não.
Đem tạng của con mình cho người dưng, chị đã làm trái cả chuyện toàn thây lẫn chuyện máu mủ. Trong mắt cái xóm ấy, người làm thế thì hoặc là dại hoặc là được tiền. Mà “dại” thì khó tin hơn. Hóa ra ở nước mình, làm việc tốt mà không ai trả tiền thì lại thành đáng ngờ?
Mà cũng chẳng riêng gì cái xóm ấy nghi. Cứ nhắc tới hiến tạng là câu đầu tiên nhiều người hỏi là lỡ nhà nghèo cần tiền thì sao. Sau mấy vụ thuốc giả, mấy đường dây mua bán thận từng lên báo, người ta nghi cả cái hệ thống, từ bệnh viện tới Bộ. Mà nghi thì người ta bao giờ cũng trút lên đầu người yếu nhất, ở đây là 1 người mẹ quê vừa mất con.
III - BỘ ĐANG SỬA SAI CHỖ
Thì đấy, đọc chuyện của chị rồi nhìn sang dự thảo, mình thấy Bộ đang sửa sai chỗ.
Bộ muốn có thêm nguồn tạng, nhất là tạng vừa cỡ cho bệnh nhi. Cái đó đúng, trẻ con nằm chờ tạng là có thật. Nhưng theo mình, nước mình ít người hiến từ người chết não là vì những người mẹ như chị phải đóng cửa khóc, vì cả xóm nhìn vào thì chỉ thấy tiền. Đứa 15 tuổi có được tích vào ô đăng ký hay không thì cũng chẳng thay đổi được mấy.
Bây giờ thử hình dung đưa trẻ con vào. 1 đứa bé 13 tuổi nhà nghèo chết não, có sẵn tờ đăng ký, bố mẹ ký đồng ý. Dự là chả cần đợi hàng xóm, ngay trên mạng đã có người viết “nhà nó nghèo, bán con lấy tiền”. Mỗi ca như thế lại thêm 1 lý do để nhà khác lắc đầu. Thế thì còn ai dám hiến.
Chính người soạn luật cũng lo chuyện này. Trong dự thảo có hẳn 1 điều cấm lợi dụng việc làm người giám hộ hay nhận con nuôi để lấy tạng của trẻ con. Nghĩa là người soạn luật cũng đã tính tới chuyện có kẻ nhận nuôi 1 đứa trẻ để nhắm vào nội tạng của nó. Biết thế rồi mà vẫn mở thêm cửa cho trẻ con hiến tạng?!
Đâu đó bây giờ có 1 em bé đang lớn lên bằng lá gan của em N.P.K., 6 người khác đang sống tiếp nhờ em. Còn mẹ em thì ở quê, đóng cửa khóc, vì hàng xóm bảo chị bán con.
Muốn có thêm người dám hiến tạng thì trước hết phải làm sao cho cả cái xóm ấy hiểu rằng chị cho không. Cơ quan thẩm tra của Quốc hội cũng đã đòi phải công khai ai được ghép trước, vì sao được ghép trước. Lòng tin chưa có mà vội hạ tuổi xuống thì chỉ thêm những người mẹ phải đóng cửa khóc…