Tháng 10/2026, người ta cãi nhau chuyện trẻ dưới 18 tuổi hiến tạng, mình thử xem nước ngoài làm thế nào.
Phải thấy rằng phần lớn các nước có ghép tạng cũng cho lấy tạng của trẻ đã mất, khi bố mẹ đồng ý. Mỹ, Anh, Hà Lan, Nhật, Tây Ban Nha đều thế cả. Nên ai bảo “cả thế giới cấm, chỉ mình ta cho” là nói sai đấy.
Ở Đức, trẻ đủ 14 tuổi đã được quyền từ chối hiến tạng, không cần hỏi bố mẹ. Còn muốn đồng ý hiến thì phải đợi tới 16 tuổi. Nghĩa là luật trao cho đứa trẻ quyền nói “không” sớm hơn quyền nói “có” tận 2 năm.
Tổ chức Y tế Thế giới còn nói thẳng hơn. Trong bộ nguyên tắc về ghép tạng năm 2010, phần nói về trẻ em hiến khi còn sống có 1 câu, đại ý: trong mọi trường hợp, sự phản đối của đứa trẻ phải thắng sự cho phép của bất kỳ ai khác. Bất kỳ ai, tức là kể cả bố mẹ. Công ước về quyền con người và y sinh học của Hội đồng châu Âu cũng thế, muốn cho trẻ hiến mô thì điều kiện cuối cùng là chính đứa trẻ không phản đối.
Hóa ra người ta lo cho chữ “không” của đứa trẻ trước, rồi mới tính tới chữ “có”?!
Còn dự thảo của mình thì sao? Trẻ đăng ký hiến sau khi mất phải có nguyện vọng và có bố mẹ đồng ý bằng văn bản. Trẻ hiến mô khi còn sống phải có cả trẻ lẫn bố mẹ đồng ý. Bàn đi bàn lại toàn chuyện ai được nói “có”. Xin lưu ý là Bộ Y tế có nói trẻ được thay đổi, huỷ đăng ký bất cứ lúc nào. Còn câu “đứa trẻ nói không thì thôi, ai ký cũng vô ích” thì mình đọc các bản tin về dự thảo chả thấy nhắc. Thảo nào đại biểu Quốc hội phải đứng lên đòi bổ sung quyền từ chối và quyền rút lại sự đồng ý cho người dưới 18 tuổi. Chẳng lẽ chữ “không” của 1 đứa trẻ lại không đáng 1 dòng trong luật?
Chuyện này quan trọng, vì ở nhà mình chữ “có” của trẻ con rẻ bèo, còn chữ “không” thì đắt cắt cổ.
Trẻ con Việt Nam lớn lên với câu “cá không ăn muối cá ươn, con cãi cha mẹ trăm đường con hư”. Bố mẹ bảo gì nói “dạ”, thầy cô hỏi gì nói “vâng”. Đứa nào nói “không” thì bị mắng là cãi, là láo, có khi còn ăn roi. Đến chuyện ăn thêm bát cơm, mặc thêm cái áo, đứa trẻ cũng phải nghĩ xem nói “không” thì có bị mắng không.
Thử nghĩ xem, trong 1 căn nhà như thế, đứa trẻ có anh chị em đang nằm viện chờ ghép tủy, cả nhà đang lo cuống lên, bố mẹ đang mong có người hợp tủy. Nó gật đầu thì được ôm, được khen ngoan, được bố mẹ kể với họ hàng. Nó lắc đầu thì từ nay cả họ nhìn nó như đứa ích kỷ. Đứa trẻ 12 tuổi chọn cái gì, dự là chả cần đoán.
Thế nên cái “có” của 1 đứa trẻ, muốn tin được thì phải chắc là nó đã có thể nói “không” mà chẳng ai trách nó. Luật của Đức, của châu Âu viết ra là để giữ cho được điều ấy.
Xin các vị đại biểu đấy, nếu Quốc hội vẫn giữ quy định cho người dưới 18 tuổi hiến tạng, thì chỉ cần ghi thêm 1 dòng thôi, rằng đứa trẻ nói “không” thì không ai được ký thay nó.
Muốn tin cái gật đầu của 1 đứa trẻ thì trước hết phải để nó được lắc đầu đã…