Tháng 10/2026, phụ huynh cãi nhau chuyện Bộ Y tế lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về việc hiến mô, hiến tạng, mình mở sách Giáo dục công dân lớp 6, bộ Kết nối tri thức, ra đọc lại.
Bài 2 tên là “Yêu thương con người”. Mở đầu là mấy tấm ảnh về mưa lũ miền Trung, có dòng chữ “Chia sẻ cùng miền Trung”. Sang phần Khám phá thì kể chuyện bé Nguyễn Hải An, 7 tuổi, bị u thần kinh đệm cầu não lan toả, chữa mãi không khỏi. Thực hiện ước nguyện của bé, mẹ và gia đình đã hiến giác mạc của bé, ghép cho 1 cụ bà 73 tuổi và 1 người đàn ông 42 tuổi.
Sách dẫn lời mẹ bé, chị Thuỳ Dương: “Việc hiến tạng là di nguyện của con. Lúc con còn tỉnh táo, hai mẹ con hay thủ thỉ và bé đã nói ra mong muốn của mình về việc hiến tạng, một phần là muốn cống hiến cho xã hội, giúp người; một phần là muốn mẹ tiếp tục sống vì con còn trên thế gian”.
Rồi sách hỏi học sinh: “Ước nguyện của bé Hải An là gì? Em có suy nghĩ như thế nào về ước nguyện đó?” Ngay sau đó là 1 cái bảng, bắt học sinh dựa vào “thông tin về bé Nguyễn Hải An và bằng trải nghiệm của bản thân” để kể ra những biểu hiện của lòng yêu thương, qua lời nói, việc làm, thái độ.
Gia đình bé Hải An đã làm 1 việc rất ít người dám làm, cả nước biết ơn họ là đúng chứ. Nhưng đem chuyện ấy vào bài học về lòng yêu thương cho đứa trẻ 11, 12 tuổi, thì người lớn đang dạy con mình điều gì? Chẳng lẽ muốn tỏ lòng yêu thương thì phải cho đi 1 phần thân thể?
I - CÂU TRẢ LỜI ĐƯỢC ĐIỂM CAO
Phụ huynh có con học cấp 2 chắc ai cũng biết con viết bài kiểu gì. Cô hỏi “em có suy nghĩ như thế nào”, thì con viết điều cô muốn đọc, có khi chẳng dính gì tới điều nó nghĩ. Với câu hỏi về bé Hải An, câu trả lời được điểm cao thì chả cần đoán cũng biết, đúng kiểu văn mẫu: em rất khâm phục, em sẽ học tập bé Hải An, sống vì người khác.
Đứa trẻ 11, 12 tuổi rất muốn được thầy cô khen, được bạn bè công nhận. Ở tuổi ấy, nó chưa tách được rõ cái mình thật lòng nghĩ với cái người lớn khen. Người lớn khen gì, nó tin cái ấy là tốt, rồi tập nói, tập viết theo. Thế nên bài học này dạy con cách nói về sự hy sinh trước khi con kịp hiểu hy sinh là gì.
Không biết hôm học bài này con mình viết gì vào vở nhỉ?
II - TẤM GƯƠNG CAO QUÁ
Mấy năm trước, 1 nhóm nhà tâm lý học ở Hàn Quốc làm thí nghiệm ngay trong giờ học đạo đức của học sinh lớp 8 ở 1 trường cấp 2 tại Seoul. 1 nhóm được cho đọc và bàn về những tấm gương nổi tiếng trong lịch sử. Nhóm kia đọc và bàn về việc tốt của chính bạn cùng trang lứa. Sau đó, nhóm học về bạn bè tham gia làm việc thiện nhiều hơn.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng khi tấm gương cao quá, đứa trẻ nghĩ người kia là người hoàn toàn khác mình, việc ấy mình không bao giờ làm nổi. Nó có thể thấy mình kém cỏi, có khi còn sinh ra bực bội, rồi chẳng buồn làm nữa.
Người Việt mình lớn lên với rất nhiều tấm gương như thế. Thế hệ bố mẹ bây giờ đi học thì thuộc chuyện Kim Đồng, Lê Văn Tám, những đứa trẻ đem cả mạng sống ra cho việc lớn. Ai cũng thấy cảm động.
Nhưng có mấy ai lớn lên mà thấy việc tốt hằng ngày của mình là đáng khen? Nhường chỗ cho bà cụ trên xe buýt, giảng bài cho đứa bạn học yếu, so với đuốc sống thì bé tí, bé đến mức chả ai thèm khen. Thành ra lớn lên nhiều người cứ nghĩ phải làm việc gì to tát mới gọi là tốt.
Cũng ở trang ấy, sách có 1 tranh vẽ cậu bé bưng bát cháo cho mẹ đang ốm, hỏi: “Mẹ đỡ mệt chưa ạ? Con nấu cháo cho mẹ ăn nhé!” Theo mình, bài học về lòng yêu thương cho đứa trẻ 11 tuổi nên bắt đầu từ bát cháo ấy.
III - NGUYỆN VỌNG CỦA AI
Cuốn sách này in từ mấy năm trước, mình không nghĩ người soạn sách có ý vận động trẻ con hiến tạng. Có điều, đọc nó cạnh tin tức tháng 10/2026 thì mình không khỏi lo.
Từ ngày 12 đến 21/10/2026, Bộ Y tế lấy ý kiến trực tuyến về dự thảo luật, có hẳn 1 phiếu riêng cho trẻ từ 7 đến dưới 18 tuổi. Ô! Đứa trẻ 7 tuổi mới học lớp 2! Phụ huynh phản ứng dữ phải biết, đến tối 22/10 thì khảo sát dừng. Còn dự thảo luật thì cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng, với điều kiện có “nguyện vọng” và được người đại diện đồng ý.
Vậy là sách dạy con rằng ước nguyện hiến tạng là biểu hiện đẹp của lòng yêu thương. Phiếu khảo sát hỏi con nghĩ gì về chuyện hiến tạng. Rồi luật lấy nguyện vọng của con làm điều kiện. Xin lưu ý là 3 việc ấy do 3 nơi khác nhau làm mà đứa trẻ thì chỉ có 1. Với 1 đứa trẻ đã học thuộc câu trả lời được khen, thì cái “nguyện vọng” kia là của nó, hay là của bài học?
Trong lời mẹ bé Hải An, bé muốn hiến 1 phần vì muốn giúp người, 1 phần vì “muốn mẹ tiếp tục sống vì con còn trên thế gian”. Đứa trẻ 7 tuổi ấy, sắp ra đi, vẫn nghĩ cách cho mẹ đỡ đau. Đọc câu ấy thì hiểu nguyện vọng của 1 đứa trẻ bao giờ cũng gắn liền với nỗi buồn vui của bố mẹ. Trẻ con muốn điều gì, nhiều khi là vì muốn bố mẹ vui, thầy cô khen.
Thiết nghĩ, người lớn hiểu điều đó thì càng phải giữ cho đứa trẻ khỏi những câu hỏi mà nó chỉ có 1 cách trả lời. Còn đem cái nguyện vọng ấy ra làm điều kiện trong luật, thì là đem chính lòng thương bố mẹ của đứa trẻ ra để xin chữ ký của nó…