Cuối tháng 9/2026, báo chí và mạng xã hội sôi lên vì 1 nhóm Facebook tên là “con ghét bố mẹ”. Nhóm lập từ tháng 1/2021, tháng 4/2026 mới có hơn 2.100 người, đến chiều 30/9 đã quá 208.000 người. VTC News viết rằng đã đến lúc phải xử lý nghiêm, còn báo Sài Gòn Giải Phóng, VietNamNet cùng mấy chuyên gia tâm lý thì khuyên người lớn vào đó im lặng mà đọc. Dưới bài mình đăng trên Facebook hôm 30/9, người bảo đóng người bảo để, cãi nhau đến mức có người bảo người kia mốt đừng có đẻ. Đóng hay để thì mình chỉ hỏi 1 câu, sau quyết định ấy đứa trẻ có an toàn hơn không. Hỏi thế thì mình thấy không nên đóng, mà để nguyên như bây giờ cũng không được.
Năm 2015, Reddit, 1 diễn đàn lớn của Mỹ, đóng 2 nhóm chuyên chửi bới, 1 nhóm chế giễu người béo và 1 nhóm kỳ thị người da đen. Nhóm nghiên cứu ở Georgia Tech lấy hơn 100 triệu bài đăng và bình luận ra so, thấy nhiều tài khoản bỏ hẳn Reddit, những người ở lại thì dùng từ ngữ thù ghét giảm ít nhất 80%, mấy nhóm khác nhận người từ 2 nhóm kia sang cũng không bị lây. 1 nhóm nghiên cứu khác ở EPFL bên Thụy Sĩ còn khuyên các nền tảng nên đóng sớm, trước khi cộng đồng kịp lớn. Nhóm “con ghét bố mẹ” vừa tăng gần 100 lần chỉ trong mấy tháng, 2 nghiên cứu này ngược với ý mình, ai muốn đóng cứ đem ra là có lý, mình không cãi.
Xin thưa, 2 nhóm trên Reddit kia sống bằng việc chửi người khác. Mình đoán đóng nhóm hiệu quả vì chửi mà không còn đông người xem thì cũng chán. Nhóm “con ghét bố mẹ” thì khác, đứa trẻ vào đó kể chuyện nhà mình, cái buồn ấy nó mang từ nhà đến, đóng nhóm thì nó lại mang về nhà. Nhà dột thì phải leo lên lợp lại mái, đem cái xô hứng nước đi đổ thì sàn khô được 1 lúc, mưa đêm nay vẫn dột.
Ca gần với nhóm này hơn là chuyện Instagram năm 2012. Hồi đó Instagram chặn tìm kiếm mấy hashtag của cộng đồng cổ vũ nhịn ăn đến mức sinh bệnh. Nhóm của Stevie Chancellor, cũng ở Georgia Tech, lấy khoảng 2,4 triệu bài đăng từ 2011 đến 2014 ra xem thì thấy người trong cộng đồng ấy chẳng đi đâu cả, họ chuyển sang viết chệch chính tả từ khóa để lách. Các từ viết chệch có ít bài hơn hẳn, trung bình ít hơn từ gốc khoảng 70%, ngặt nỗi lượt thích ở đó cao hơn khoảng 30%, bình luận cao hơn khoảng 15%, còn chuyện tự làm hại bản thân thì được nhắc nhiều hơn. Người trong cộng đồng vẫn tìm thấy nhau qua mấy chữ viết chệch ấy. Mình đoán với 1 nhóm Facebook thì bọn trẻ còn dễ tìm lại nhau hơn thế, vì chúng đã kết bạn, đã nhắn tin cho nhau từ trước.
Nhóm ở EPFL thì theo dõi 2 cộng đồng bị Reddit siết đến mức phải dọn sang trang riêng. Số bài đăng giảm mạnh, cộng đồng ủng hộ ông Trump giảm 55%. Khổ nỗi ở cộng đồng này, những người dọn theo lại nói năng độc hại hơn khoảng 32%, còn ở cộng đồng kia thì không thấy tăng. Chính tác giả ghi rằng họ chỉ đo được vì 2 cộng đồng ấy dọn sang trang công khai, người dùng mà tản vào các kênh nhắn tin kín thì họ không đo được. Nhóm “con ghét bố mẹ” mà bị đóng, bọn trẻ tản vào nhóm kín thì cũng chẳng ai đo được. Dưới bài hôm 30/9 của mình có 1 bạn bình luận rằng bọn trẻ đã lập nhóm kín từ lâu, đó mới là lời kể của 1 người, mình chưa kiểm chứng được.
Phe đòi đóng nhóm cũng đúng mấy chỗ, mình nhận.
Năm 2002, nhà tâm lý học Amanda Rose khảo sát 608 học sinh từ lớp 3 đến lớp 9 ở Mỹ, thấy những đứa hay ngồi với bạn bàn đi bàn lại chuyện buồn thì tình bạn thân hơn nhưng triệu chứng trầm cảm và lo âu cũng cao hơn. Sau này có 1 phân tích gộp 66 nghiên cứu với gần 28.000 người, mối liên hệ ấy có thật nhưng nhỏ. Mấy nghiên cứu theo dõi dọc thì thấy ở con gái, thói quen này có trước rồi trầm cảm mới tăng. 1 nhóm hơn 200.000 người toàn chuyện giận bố mẹ đúng là chỗ rất hợp cho kiểu bàn đi bàn lại ấy.
Tổ chức Thorn ở Mỹ khảo sát thì thấy 65% trẻ từng bị người chỉ quen qua mạng rủ chuyển từ chỗ chat công khai sang nói chuyện riêng. Nhóm này để công khai, trẻ tự kể mâu thuẫn trong nhà, ai muốn tìm 1 đứa đang buồn, đang giận bố mẹ thì chỉ việc lướt bảng tin rồi nhắn riêng.
Hồi ấy còn có người lớn đăng ảnh quản trị viên nhóm kèm thông tin trên trang cá nhân, bảo bố mẹ nào nhận ra thì dạy lại cháu, trong khi quản trị viên ấy rất có thể còn nhỏ tuổi. Luật Trẻ em 2016, khoản 11 Điều 6, cấm công bố đời tư của trẻ khi chưa được trẻ và cha mẹ đồng ý. Ai bảo cứ để yên cho bọn trẻ nói là xong thì cũng chưa nghĩ hết.
Đóng hay để thì chuyện vẫn bắt đầu từ trong nhà. Khảo sát sức khỏe tâm thần vị thành niên quốc gia V-NAMHS, làm năm 2021 trên 5.996 cặp bố mẹ và con từ 10 đến 17 tuổi ở 38 tỉnh, cho thấy 21,7% trẻ có vấn đề sức khỏe tâm thần trong 12 tháng, mà chỉ 5,1% phụ huynh nhận ra con mình cần được giúp. Cũng khảo sát ấy, khi có chuyện lo lắng thì 73,9% trẻ tâm sự với người trong nhà, chỉ 6,9% tìm đến mạng xã hội. Tức là phần lớn bọn trẻ có kể ở nhà, chỉ là người lớn nghe mà không nhận ra. Lướt nhóm những ngày ấy, loại bài mình gặp nhiều là con làm đúng thì bố mẹ thờ ơ, làm sai thì bị chê ngay, hỏi vì sao thì nhận về đúng 1 câu tao là bố mẹ mày nên tao biết.
Tổng đài 111 tháng 4/2026 nhận 46.111 cuộc gọi, trẻ tự gọi chiếm 47,68%, cha mẹ gọi chỉ 4,86%. Gần 3/4 số trẻ bị bạo lực được tổng đài hỗ trợ là do chính người thân gây ra. Dưới bài hôm 30/9 của mình có người hỏi sao bọn trẻ không gọi 111 mà lại lên nhóm kể, mấy bạn trả lời đều 1 ý, gọi xong thì hòa giải, hòa giải xong lại về ở với chính người đánh mình. 1 đứa trẻ sống nhờ vào người làm hại nó thì báo ra cũng sợ, không báo cũng sợ. Kể với người lạ trong 1 nhóm ẩn danh thì ít ra người nghe không về cùng nhà với nó.
Ghim số 111 lên đầu nhóm là việc nên làm, ngặt cái chưa đủ. 1 nghiên cứu năm 2019 trên dữ liệu công cụ tìm kiếm thấy việc hiện thông báo đường dây nóng không làm thay đổi những lần tìm kiếm về tự tử sau đó.
Mình xin hỏi những người đang đòi đóng nhóm. Đóng xong, đứa trẻ vừa kể chuyện bị đánh có bớt bị đánh không? Nỗi buồn của nó sẽ đi đâu, vào 1 nhóm kín chẳng ai kiểm duyệt, hay vào 1 cuộc trò chuyện riêng với người lạ? Mình chưa thấy ai trả lời 2 câu này.
Mình chọn giữ nhóm, kèm điều kiện. Quản trị viên duyệt bài trước khi đăng, cấm mọi thông tin nhận diện được trẻ hay gia đình trẻ, ghim số 111 và có người trực để chuyển ngay những bài có dấu hiệu tự hại hay bị đánh. Nền tảng thì cảnh báo trẻ mỗi khi có người lạ nhắn riêng. Nghị định 147 cũng đi theo hướng ấy, cơ quan chức năng yêu cầu gỡ từng nội dung vi phạm trong 24 giờ, nhóm nào vi phạm lặp lại nhiều lần thì bị tạm khóa. Mình không tìm thấy điều nào cho phép đóng 1 nhóm chỉ vì cái tên nghe chướng tai.
Đóng nhóm xong, đứa trẻ đã viết mấy bài ấy tối hôm đó vẫn ngủ trong căn nhà cũ, với đúng những người cũ.
P/S: các nghiên cứu nước ngoài ở trên đều làm với những cộng đồng khác hẳn nhóm này, chưa ai đo chuyện đóng 1 nhóm tâm sự của trẻ Việt Nam thì bọn trẻ đi đâu, phần ấy là mình suy ra. Số liệu V-NAMHS lấy từ năm 2021, số liệu 111 là số tổng đài công bố qua báo chí.