Chiều 15/10/2026, bé M., học sinh lớp 1 trường Tiểu học An Dương (Hải Phòng), ở lại sân trường chờ chị gái tới đón. Khoảng 17h10 thì cháu ngã ở khu ghế đá, chấn thương vùng đầu và không qua khỏi. Sở Giáo dục Hải Phòng nói cháu ngã khi đang trèo, đu vào ghế đá, còn công an vẫn đang điều tra. Trên mạng người ta đã bắt đầu đi tìm người để đổ lỗi. Mình thì chưa dám trách ai, vì chưa rõ nội tình, mà việc ấy đã có cơ quan chức năng.
Bé thứ 2 nhà mình cũng 6 tuổi. Đọc tin, mình lại nghĩ tới cái câu mà chắc bố mẹ nào cũng dặn con cả trăm lần: đứng yên đó chờ, đừng chạy lung tung. Dặn thì dặn vậy, con có nghe hay không lại là chuyện khác.
I - NHỮNG LÚC VẮNG MẸ
Có 1 chị phụ huynh, con học lớp 2 cùng trường, kể trên Facebook rằng lần nào chị cũng hẹn con đứng ở cổng đợi mẹ, chuyện nghịch ghế đá cũng đã dặn đi dặn lại. Ấy vậy mà hôm ấy chị đến muộn, vào sân thì thấy con đang ngồi chơi ở ghế đá với cô dạy đàn. Chị đang hỏi chuyện cô thì nghe bọn trẻ kêu “cô ơi, máu”, quay lại thấy bé M. nằm ngửa dưới đất, ghế đá đè lên người. Chi tiết ghế đè thì cơ quan điều tra chưa xác nhận.
Ông bà ta bảo “vắng chủ nhà gà mọc đuôi tôm”. Hôm chị đến đúng giờ, con chị đứng đúng chỗ, chị tưởng con nghe lời. Hôm chị đến muộn, con ra ghế đá ngồi từ lúc nào chị đâu có biết. Khốn nỗi, con có nghe lời thật hay không thì chỉ những lúc vắng mẹ mới biết, mà những lúc ấy mẹ đâu có ở đó!
II - TRẺ CON KHÓ CHỜ HƠN NGƯỜI LỚN TƯỞNG
Người lớn chúng ta hay nghĩ con đã thuộc lời dặn thì sẽ làm theo. Ở Canada, có 1 bà giáo sư tâm lý học chuyên nghiên cứu tai nạn trẻ em từng hỏi thử các cháu 4 đến 6 tuổi xem bố mẹ dặn những gì. Các cháu chỉ tự nhớ ra được khoảng 1 nửa! Mà nhớ nhiều hay ít cũng chẳng giúp các cháu bớt bị thương. Đứa ít bị thương là đứa thật sự làm theo lời dặn hoặc đứa có bố mẹ trông chừng.
Lại nữa, trẻ con khó chờ hơn người lớn tưởng nhiều lắm. Nhóm làm ra thí nghiệm chờ kẹo nổi tiếng ở Mỹ có lần để trẻ mẫu giáo ngồi 1 mình trong phòng, phần thưởng để ngay trước mặt, dặn rằng chờ người lớn quay lại thì được phần to hơn. Đứa nào cũng hiểu luật, vậy mà trung bình chỉ được hơn 5 phút là chịu không nổi. Còn nhóm được cho 1 việc để làm trong lúc chờ, chẳng có gì to tát, chỉ là xúc bi thả vào miệng 1 con chim đồ chơi, thì chờ được gấp đôi. Lưu ý, đứa chờ được lâu là đứa biết nhìn đi chỗ khác, hát 1 bài, tự kiếm trò mà chơi, chưa chắc chúng đã ngoan hơn ai.
Trẻ con thì đứa nào chẳng nghịch, chị phụ huynh kia cũng bảo con chị nghịch lắm. Vả lại, cái tuổi ấy ăn chưa no lo chưa tới. Cuốn Thế giới bí mật của trẻ em, cụ Nguyễn Hiến Lê dịch, viết rằng trẻ 6 tuổi muốn tự làm lấy mọi thứ nên hay bày ra “những trò chơi kì cục, nguy hiểm”, mà phải tới 7 tuổi các cháu mới bắt đầu hiểu chuyện gì dẫn tới chuyện gì. Hãy hình dung 1 đứa trẻ 6 tuổi đứng chờ ở sân trường lúc 5 giờ chiều, mẹ chưa tới, chẳng có gì làm, trước mặt là cái ghế đá để leo, cái bồn hoa để nhảy lên nhảy xuống. Lời dặn thì con phải tự nhớ lấy. Người lớn chúng ta ngồi chờ ở phòng khám mới 15 phút đã móc điện thoại ra lướt, huống chi trẻ con? Đoạn này là mình suy ra từ thí nghiệm chờ kẹo, chưa ai đo ở sân trường.
III - DẶN THẾ NÀO CHO CON NGHE
Nhiều bố mẹ lại nghĩ dọa càng nặng thì con càng sợ, càng không dám. Ở Mỹ, người ta từng cấm trẻ con chơi 1 con robot rất hấp dẫn, 1 nhóm bị dọa phạt nặng, nhóm kia chỉ bị dặn nhẹ. Mấy tuần sau, lúc không còn ai cấm nữa, phần lớn đứa bị dọa nặng lại lôi con robot ra chơi. Còn phần lớn đứa chỉ bị dặn nhẹ thì không thèm đụng tới. Thì ra đứa bị dặn nhẹ đã tự nghĩ con robot cũng chẳng hay ho gì, còn đứa bị dọa nặng thì vẫn thèm, chỉ nhịn vì sợ. Hết người dọa là hết sợ!
Bà giáo sư ở Canada kia cũng thấy dặn chỉ có tác dụng khi con hiểu vì sao chỗ ấy nguy hiểm. Con hiểu thì con nghe nhiều hơn.
Thế nên theo mình, những câu như “ngoan nhé”, “cẩn thận nhé”, “đừng chạy lung tung” gần như nước đổ lá khoai. Con không biết cẩn thận là cẩn thận cái gì, lung tung là chỗ nào, cũng chẳng biết vì sao phải thế. Còn câu dọa “chạy lung tung mẹ đánh” thì chỉ có tác dụng lúc mẹ đứng đó, mẹ quay đi là xong. Mà dọa xong không làm thật thì càng hỏng việc. Bà Annette Kast-Zahn, 1 nhà tâm lý học người Đức, viết trong cuốn Người Đức dạy con học các quy tắc rằng dọa mà không làm thì trẻ chẳng sợ, nghe mãi con còn rút ra rằng lời bố mẹ nói chẳng có nghĩa lý gì.
Dặn có ích là dặn cụ thể con đứng ở đâu, cạnh ai và vì sao. Ví dụ như dặn con “mẹ chưa tới thì con vào đứng cạnh chú bảo vệ” rồi dặn thêm “con không trèo ghế đá, ghế đá nặng lắm, đổ xuống là đè lên người con”. Dặn xong thì dắt con ra tận chỗ ấy mà đứng thử 1 lần, nói suông thì con dễ quên. Rồi cho con 1 trò để làm lúc chờ, như đếm xem có bao nhiêu xe máy màu đỏ đi qua cổng.
IV - NGƯỜI TRÔNG CON VÀ CÁI GHẾ ĐÁ
Dặn đúng kiểu thì con nghe nhiều hơn. Có điều nghe nhiều hơn vẫn chưa phải lúc nào cũng nghe. Vậy có nên bỏ tiền cho con ở lại lớp để cô trông nom không? Theo mình là nên, nếu trường có tổ chức và nhà không đón đúng giờ được. Bà giáo sư ở Canada kia, theo dõi thêm cả trẻ 2, 3 tuổi, cũng thấy dạy luật, cấm đoán không làm con bớt bị thương, thứ giữ được con là có người lớn trông chừng và chỗ chơi an toàn. Tiền ấy là để có 1 người lớn trông con đúng lúc bố mẹ vắng mặt, dặn mấy cũng không thay được. Nhưng phải hỏi cho ra nhẽ: cô trông các cháu trong lớp hay thả ra sân, 1 cô trông bao nhiêu cháu, trông tới mấy giờ, lúc đón thì bàn giao thế nào. Trông mà để các cháu tự chơi ngoài sân thì cũng như không.
Hôm nào muộn thì gọi trước cho bảo vệ hoặc cô chủ nhiệm nhờ để mắt tới con, hay xin cho con vào ngồi chờ ở phòng bảo vệ. Thêm nữa, đừng nghĩ sân trường đông phụ huynh là có người trông chừng. Chị phụ huynh kể trên đứng ngay gần đó mà có thấy lúc bé M. ngã đâu.
Còn chỗ con chơi. Người lớn nhìn ghế đá thì thấy chắc, vì nó nặng, ngồi lên không rung, nắng mưa mấy năm vẫn nằm im 1 chỗ. Mình không rõ quy chuẩn kỹ thuật lắp ghế đá ở trường học thế nào, đoạn này chỉ là mình đoán. Trẻ con đu vào mép hay lưng ghế thì ghế dễ bị kéo nghiêng, chân ghế mà chỉ đặt trên nền, không bắt chặt, thì có thể lật như cái bập bênh. Chị phụ huynh kể 2 người phụ nữ nâng cái ghế còn thấy nặng, phải thêm 1 người nữa mới kéo được chân cháu ra. Khu ghế đá ở trường An Dương lại xây cao hơn mặt sân khoảng 20cm, viền ốp gạch vuông thành. Bậc 20cm thì người lớn bước lên bước xuống chẳng ai để ý, trẻ con mà ngã ngửa từ trên đó xuống thì đầu đập đúng vào cạnh gạch.
Sáng đưa con đi học, bố mẹ thử lay mấy cái ghế đá trong sân, xem chân ghế có đổ bê tông hay bắt vít xuống nền không, cạnh bậc có vuông sắc ngay chỗ trẻ hay chạy không. Thấy lỏng thì nhắn cô chủ nhiệm và nhóm phụ huynh lớp, chỉ nói chuyện cái ghế, không nói chuyện ai sai. Cái ghế đã bắt chặt xuống nền thì con có đu cũng không đổ, kể cả lúc chẳng có ai nhìn.
V - NHỮNG HÔM CON KHÔNG LÀM SAO
Những hôm con không làm sao, chúng ta cứ tưởng là nhờ lời dặn. Thành tâm mong bé M. được yên nghỉ và gia đình cháu sớm có câu trả lời từ cơ quan điều tra.